Ütülerin en büyük düşmanı şebeke suyundaki minerallerdir. Zamanla ütünün su haznesinde, rezistansın etrafında ve en önemlisi buharın çıktığı o minik gözeneklerde sert kireç tabakaları oluşur. Bu durum, ütünün "nefes alamamasına" neden olur. Kireçlenen bir ütü, yeterli basıncı sağlayamadığı için kırışıklıkları açmakta zorlanır ve en kötüsü, buhar düğmesine bastığınızda kıyafetlerinize beyaz veya sarı tozlar püskürtür. Bu aşamaya gelmiş bir ütü için en etkili çözüm asidik bir şoklamadır.

Bunun için evdeki en doğal kireç çözücü olan beyaz sirke imdadınıza yetişir. Ütünüzün su haznesine yarı yarıya olacak şekilde su ve beyaz sirke karışımı doldurun. Ardından ütünüzü en yüksek ısı ayarına getirin ve fişe takın. Ütü ısındıktan sonra, banyodaki lavabonun veya bir leğenin üzerine tutarak "şok buhar" düğmesine arka arkaya basın. Sirkeli suyun sıcaklıkla birleşmesi, gözeneklerdeki inatçı kireçleri çözecek ve basınçla birlikte dışarı atılmasını sağlayacaktır. İçindeki tüm pislikler akana kadar bu işlemi tekrarlayın.

Temizlik bittikten sonra sirke kokusunun kıyafetlerinize sinmemesi için son bir durulama işlemi yapmanız gerekir. Hazneye bu sefer sadece temiz, arıtılmış su doldurun ve tekrar buhar vererek kanalların sirkeden arınmasını sağlayın. Eğer sirke kokusundan hoşlanmıyorsanız veya kireçlenme çok yoğunsa, bir çay kaşığı limon tuzunu ılık suda eritip aynı işlemi uygulayabilirsiniz. Limon tuzu, özellikle tıkanmış gözenekleri açmakta oldukça güçlü bir etkiye sahiptir.

Ütü yaparken dalgınlıkla sentetik bir kumaşa fazla ısı vermek veya kolalanmış bir gömleği ütülemek, tabanda yanık lekelerine ve kararmalara neden olabilir. Bu siyah veya kahverengi tabaka, ütünün yüzeyini pürüzlü hale getirir. Pürüzlü bir taban ise kumaşın üzerinde rahatça kaymaz, sürtünme yaratır ve diğer kıyafetlerinize de bu yanık lekesini bulaştırma riski taşır. Ütünüzün markası ne olursa olsun, taban temizliğinde aşındırıcı tel veya bıçak gibi sert cisimler kullanmak, geri dönüşü olmayan çiziklere yol açar; bu yüzden nazik yöntemler seçmeliyiz.

En klasik ve etkili yöntem tuz ve gazete kağıdı ikilisidir. Bir gazete kağıdının veya pişirme kağıdının üzerine bol miktarda sofra tuzu veya deniz tuzu dökün. Ütünüzü "buharsız" ayara getirip en yüksek ısıda çalıştırın. Ütü iyice ısındığında, tabanını tuzların üzerinde sanki bir kıyafeti ütülüyormuşsunuz gibi bastırarak gezdirin. Tuz kristalleri, hafif aşındırıcı etkisiyle (peeling yapar gibi) tabandaki o yanık ve yapışkan kalıntıları söküp alacaktır. İşlem bittikten sonra ütüyü fişten çekip soğumasını bekleyin ve nemli bir bezle silin.

Daha hassas veya teflon kaplamalı tabanlar içinse diş macunu mucizesini kullanabilirsiniz. Ütünüz hafif ılıkken (el yakmayacak kadar), tabandaki lekeli bölgelere beyaz diş macunu sürün. Yumuşak bir sünger veya bez yardımıyla dairesel hareketlerle ovalayın. Diş macununun içindeki mikro temizleyiciler, tabanı çizmeden yanık lekelerini çıkaracaktır. Son olarak nemli bir bezle macun kalıntılarını temizlediğinizde, ütünüzün tabanının ayna gibi parladığını göreceksiniz.

Birçoğumuz ütü işi bittikten sonra kalan suyu bir sonraki sefer kullanmak üzere haznede bırakma hatasına düşeriz. Ancak bu alışkanlık, ütünün ömrünü kısaltan en temel sebeplerden biridir. Duran su, zamanla yosunlaşmaya ve bakteri üremesine zemin hazırlar. Ayrıca suyun içindeki mineraller dibe çökerek daha hızlı kireç taşı oluşumuna neden olur.

Bunun yanı sıra, ütü soğuduğunda metal parçalar büzüşür ve conta sistemleri gevşeyebilir. İçinde su bırakılan ütüler, bir sonraki kullanımda tabandan veya kenarlardan su sızdırmaya daha meyillidir. Bu yüzden ütü işleminiz bittiğinde, cihaz henüz sıcakken içindeki suyu tamamen boşaltmak, buhar kanallarının açık kalmasını ve cihazın iç aksamının paslanmamasını sağlar.

"Ütüme hangi suyu koymalıyım?" sorusu, cihazın performansını doğrudan etkileyen kritik bir detaydır. Türkiye'deki şebeke suları genellikle "sert" yani kireç oranı yüksek sulardır. Çeşme suyu kullanmak, ne kadar temizlerseniz temizleyin, kısa sürede yeniden tıkanmalara yol açacaktır. Özellikle yeni nesil buhar kazanlı ütülerin hassas sistemleri, kireçli suya karşı oldukça dayanıksızdır.

Bu nedenle, ütünüzde mümkün olduğunca hazır içme suyu, arıtılmış su veya ütü suları kullanmanız önerilir. Eğer sürekli hazır su kullanmak maliyetli geliyorsa, kaynatıp soğuttuğunuz suyu kullanmak da kireç oranını bir miktar düşürecektir. Bazı modern ütülerde "kireç avcısı" kartuşlar bulunsa da, temiz su kullanmak bu kartuşların da ömrünü uzatır ve ütüden aldığınız buhar performansını maksimum seviyede tutar.

Yanmış Ütü Tabanı Limonla Temizlenir mi?

Evet, limonun doğal asidik yapısı, özellikle hafif yanık lekelerini ve matlaşmış kireç kalıntılarını çözmekte oldukça etkilidir. Ütünüzü fişe takıp hafifçe ısıttıktan sonra (el yakmayacak ılıklıkta), ikiye kestiğiniz limonu tabana sürterek ovalayabilirsiniz; hatta daha inatçı lekeler için limonun üzerine biraz tuz serpip peeling etkisi yaratmak sonucu hızlandırır. İşlem bittiğinde tabanı nemli bir bezle silmek, hem parlamasını sağlar hem de asidin yüzeyde kalarak zamanla aşınma yapmasını engeller.

Kireç Çözücü Deterjanlar Ütüye Zarar Verir mi?

Piyasada satılan toz veya sıvı kireç çözücüler genellikle çaydanlık veya su ısıtıcılar için formüle edilmiştir ve çok güçlü kimyasallar içerir. Bu maddeler, ütünün içindeki hassas plastik su tankını, buhar contalarını ve rezistans kaplamalarını eriterek sızdırmalara veya kalıcı hasarlara yol açabilir. Bu nedenle, üretici firmanın özel olarak önerdiği bir kireç çözücü yoksa, sirke veya limon tuzu gibi doğal asitleri belirli oranlarda suyla seyrelterek kullanmak her zaman cihazın ömrü açısından daha güvenli ve sağlıklı bir yöntemdir.

Teflon Tabanlı Ütü Neyle Temizlenir?

Teflon kaplamalı ütüler yanmaz-yapışmaz özelliğe sahip olsa da çizilmelere karşı seramik veya çelik tabanlara göre çok daha hassastır; bu yüzden tuzla ovalamak veya sert sünger kullanmak kaplamayı soyabilir. Teflon yüzeyler için en güvenli yöntem, beyaz sirkeye batırılmış yumuşak bir mikrofiber bezle nazikçe silmek veya yanık izleri varsa diş macunu sürüp pamuklu bir bezle dairesel hareketlerle temizlemektir. Ayrıca ılık suya batırılmış ve iyice sıkılmış sabunlu bir bez de teflonun kaygan dokusuna zarar vermeden yüzeydeki lekeleri çıkarmak için yeterli olacaktır.