Evden çalışmanın yaygınlaşmasıyla çalışma masası, salonun bir köşesinde duran yardımcı bir mobilya olmaktan çıkar ve günün en uzun saatlerinin geçtiği yere dönüşür. Göze hoş görünen bir masa, ölçüleri vücuda uymadığında birkaç hafta içinde boyun, omuz ve bel ağrısıyla kendini belli eder. Bu yüzden çalışma masası seçerken ilk bakılan şey renk ya da malzeme değil, yükseklik, derinlik, genişlik ve diz altı boşluğudur. Doğru ölçülerle seçilen bir masa, sandalye ve ekranla birlikte rahat bir çalışma düzeni kurar ve odaya da sorunsuz yerleşir.

Çalışma Masası Yüksekliği

Masanın yüksekliği, oturan kişinin dirsek yüksekliğine göre belirlenir. Ergonomi kılavuzlarında ortak öneri, klavye kullanılırken dirseklerin yaklaşık doksan derece bükülü olması, üst kolların gövdenin yanında dik ve rahat durması, bileklerin ise önkolla düz bir çizgi oluşturmasıdır. Masa bu ölçüden yüksek kaldığında omuzlar farkında olmadan yukarı kalkar, alçak kaldığında ise sırt öne doğru kamburlaşır.

Piyasadaki sabit yükseklikli çalışma masaları genellikle yetmiş iki ile yetmiş altı santim arasında üretilir. Bu aralık ortalama boydaki yetişkinlerin büyük kısmına uyar. Daha kısa boylu kullanıcılar sandalyeyi yükseltir ve ayaklarının boşta kalmaması için masanın altına bir ayak desteği yerleştirir. Uzun boylu kullanıcılar ise yükseklik ayarlı modelleri tercih eder ya da masa ayaklarına uygun yükseltici takozlar ekler.

Masa Derinliği ve Ekran Mesafesi

Derinlik, en sık göz ardı edilen ölçüdür. Masanın derinliği, ekranın gözden ne kadar uzağa konduğunu doğrudan belirler. Ergonomi kılavuzları ekranın yaklaşık bir kol boyu uzaklıkta durmasını önerir. Amerikan İş Güvenliği ve Sağlık İdaresi de monitörün gözden en az elli santim uzakta olmasını tavsiye eder.

Bu yüzden yalnızca dizüstü bilgisayarla çalışanlar için altmış santim derinlik yeterli olsa da masaüstü monitör kullananlar için yetmiş ile seksen santim arası daha rahat bir aralıktır. Sığ bir masada monitör göze fazla yaklaşır, klavyenin önünde bilekleri dinlendiren bir alan da kalmaz. Klavye masanın kenarından birkaç parmak içeride durduğunda önkollar masaya rahatça yaslanır.

Ekranın yüksekliği de mesafe kadar önemlidir. Ekranın üst kenarının göz hizasında ya da biraz altında olması, başın öne eğilmeden ekrana bakılmasını sağlar. Çift odaklı gözlük kullananlar için ekran biraz daha alçakta tutulur. Dizüstü bilgisayarla uzun süre çalışanlar ekranı bir yükselticiyle göz hizasına kaldırır ve ayrı bir klavye ile fare kullanır.

Masa Genişliği ve Çalışma Alanı

Genişlik, masada yapılan işe göre seçilir. Yalnızca dizüstü bilgisayar ve birkaç defter için yüz santim civarı bir genişlik yeterlidir. Bir monitör, klavye, fare ve not alanı için yüz yirmi santim daha rahat bir düzen kurar. İki monitörle çalışanlar ya da çizim, dikiş, el işi gibi geniş yüzey isteyen işler yapanlar için yüz kırk santim ve üzeri tercih edilir.

Masanın üst yüzeyi kabaca üç bölgeye ayrılır. Klavye, fare ve sık kullanılan defter, kol uzatmadan ulaşılan ön bölgede durur. Telefon, kalemlik ve lamba kolun hafifçe uzandığı orta bölgeye yerleşir. Az kullanılan dosyalar ve dekoratif objeler ise arka ve yan kenarlara bırakılır. Küçük eşyalar yüzeye dağıldığında bu düzen kısa sürede bozulur. Kalemler, şarj kabloları ve not kağıtları için kullanılan sepet ve organizer bölmeleri, ön bölgenin boş kalmasını kolaylaştırır.

Masa üzerinde içecek için de bir yer ayrılır. Bardak ya da fincan klavyenin ve elektronik cihazların hemen yanına değil, yan kenara konur. Uzun çalışma saatlerinde sık sık mutfağa gitmemek için bir termos, çayı ya da kahveyi saatlerce sıcak tutar ve kapağı kapalı olduğu için masada devrilme riskini de azaltır.

Masa Yüzeyi ve Kenar Yapısı

Ölçüler kadar yüzeyin kendisi de kullanım rahatlığını etkiler. Parlak cilalı yüzeyler lamba ve pencere ışığını yansıtır, uzun saatler boyunca gözü yorar. Mat ya da yarı mat bir yüzey bu yansımayı azaltır. Masanın ön kenarı da önemlidir. Keskin köşeli bir kenar, önkolların yaslandığı noktada baskı oluşturur. İş güvenliği kılavuzları bu yüzden yuvarlatılmış ya da yumuşatılmış kenarları önerir. Yüzeyin sallanmaması, klavye kullanılırken titreşim yapmaması ve monitörün ağırlığını rahatça taşıması da kontrol edilen noktalar arasındadır.

Diz Altı Boşluğu ve Bacak Alanı

Masanın altı da üstü kadar önemlidir. Oturulduğunda dizlerin ve bacakların rahatça hareket edebilmesi, sandalyenin masaya yeterince yaklaşabilmesi için masa altında engelsiz bir boşluk gerekir. Orta bölümüne sabit çekmece yerleştirilmiş masalarda bu çekmece uyluklara değer ve kullanıcıyı masadan uzakta oturmaya zorlar. Bu durumda sırt öne eğilir ve kollar havada kalır.

Masa seçerken diz altındaki net yükseklik ve ayaklar arasındaki genişlik kontrol edilir. Kolçaklı sandalyelerde kolçakların masanın altına girip girmediğine de bakılır. Masanın altına yerleştirilen kasa, çöp kutusu ve kablolar ayakların hareket alanını daraltmadan bir yana toplanır.

Odanın Ölçüsüne Göre Masa Seçimi

Masa yalnızca vücuda değil, odaya da uymalıdır. Satın almadan önce masanın konacağı alan ölçülür. Masanın arkasında, sandalyenin geriye itilmesine ve rahatça kalkmaya yeten en az bir adımlık boşluk bırakılır. Kapının, dolap kapaklarının ve pencerenin açılma alanları da hesaba katılır.

Işık yönü de yerleşimi belirler. Masa pencereye dik konduğunda gün ışığı yandan gelir ve ekranda yansıma oluşmaz. Pencereye arkası dönük bir masada ekran parlar, pencereye doğrudan bakan bir masada ise göz sürekli parlak ışıkla ekran arasında gidip gelir. Küçük evlerde duvara monte katlanır masalar ya da köşeye yerleşen L tipi masalar, sınırlı alanda daha geniş bir çalışma yüzeyi sunar.

Çocuklar İçin Çalışma Masası Ölçüleri

Çocuk masalarında ölçü, büyüme hızı yüzünden sabit kalmaz. Bu yüzden yükseklik ayarlı masa ve sandalyeler uzun vadede daha kullanışlıdır. Temel kural yetişkinlerle aynıdır. Çocuk oturduğunda ayakları yere ya da bir desteğe tam basar, dizleri yaklaşık dik açı yapar ve dirsekleri masa yüzeyiyle aynı hizada durur. Masanın yüksekliği ve sandalye ayarı, her eğitim dönemi başında yeniden kontrol edilir. Sürekli ağrı ya da duruş bozukluğu fark edildiğinde bir hekime danışılır.

Mola Veren Bir Çalışma Köşesi

Ölçüleri doğru seçilmiş bir masa bile gün boyu aynı pozisyonda oturmayı telafi etmez. Ergonomi kılavuzları kısa ve sık molaları önerir. Kalkıp birkaç adım atmak, gözleri ekrandan uzaktaki bir noktaya çevirmek ve omuzları gevşetmek, uzun çalışma saatlerinin yükünü hafifletir. Öğleden sonra verilen bir kahve molası da bu küçük duraklardan biridir. Karaca'nın kahve fincan takımı seçenekleri arasında iki kişilik setler de bulunur. Evde birlikte çalışan iki kişi için masadan kalkıp mutfakta içilen bir Türk kahvesi, ekran başındaki saatlere kısa ve sakin bir ara verir.