İskorpit (Scorpaena porcus), iskorpitgiller familyasına ait, vücudu dikenlerle ve pürüzlü pullarla kaplı, baş kısmı vücuduna oranla oldukça büyük olan bir dip balığıdır.

Halk arasında "Çarpan", "Sokar" veya "Rina" gibi isimlerle de anılan iskorpit, tam bir kamuflaj ustasıdır. Kayalıkların, yosunların veya kumun rengini alarak kendini gizler ve avını hareketsiz bekler. Kırmızımsı, kahverengi ve siyah tonlarında karmaşık desenlere sahiptir. İskorpiti diğer balıklardan ayıran en önemli ve tehlikeli özelliği, sırt yüzgecinde, anal yüzgecinde ve solungaç kapaklarında bulunan zehirli dikenleridir. Bu dikenler bir savunma mekanizmasıdır; balık saldırıya uğradığında veya üzerine basıldığında bu dikenleri dikleştirerek zehrini enjekte eder. Ancak bu korkutucu zırhın altında, bembeyaz, sıkı ve son derece lezzetli bir et bulunur.

İskorpit balığının eti kesinlikle zehirli değildir; zehir sadece balığın sırt, karın ve solungaç kapaklarındaki dikenlerinde bulunur.

Temizlenmiş, yani dikenlerinden arındırılmış bir iskorpit balığını yemek tamamen güvenlidir. Ancak balığı tutarken veya temizlerken diken batması sonucu zehirlenme riski vardır. İskorpit zehri "termo-labil" yani ısıya dayanıksız bir protein yapısındadır.

İskorpit Dikeni Batarsa Ne Yapılmalı? Eğer elinize iskorpit dikeni batarsa şu adımları izlemelisiniz:

İskorpit balığı yılın her dönemi avlanabilen ve tezgahlarda bulunabilen yerli bir balıktır ancak en lezzetli olduğu dönem Mayıs ile Eylül ayları arasıdır.

Yaz aylarında suların ısınmasıyla birlikte iskorpitler daha hareketlenir ve kıyılara, sığ sulara yaklaşır. Bu dönemde avcılığı artar. Eti her mevsim beyaz ve lezzetlidir, mevsimsel olarak tadında çok büyük değişiklikler olmaz. Ancak balıkçılar genellikle yaz mevsiminde, diğer balıkların azaldığı "ölü sezon"da iskorpitin kurtarıcı bir lezzet olduğunu belirtir.

İskorpit, "hasta çorbası" olarak bilinmesini sağlayan zengin mineral yapısı ve kolay sindirilebilirliği ile tam bir şifa kaynağıdır. İskorpit balığı tüketmenin başlıca faydaları şunlardır:

İskorpit temizlemek büyük bir dikkat ve ustalık gerektirir; evde deneyiminiz yoksa bu işlemi kesinlikle balıkçınıza bırakmanız önerilir.

Merak edenler için "tulum çıkarma" yöntemiyle iskorpit temizliği şu aşamalardan oluşur:

İskorpit balığının eti piştiğinde sıkılaşan ve dağılmayan bir yapıdadır, bu da onu sulu yemekler için mükemmel kılar. En yaygın pişirme yöntemi çorbadır.

İskorpit Çorbası (Şifa Çorbası)

İskorpitin en meşhur olduğu alandır. Balığın jelatinli yapısı çorbaya doğal bir kıvam verir.

İskorpit Buğulama

İskorpit eti löp et olduğu için sebzeli buğulaması da çok lezzetli olur.

İskorpit Tava / Şiş

Eğer elinizdeki iskorpitler iriyse (Lipsoz boyutundaysa) kuşbaşı doğranarak şiş yapılabilir veya fileto olarak tavada pişirilebilir.

İskorpit dikeni batması öldürür mü?

Hayır, iskorpit zehri (Türkiye sularındaki türler için) sağlıklı yetişkinler için ölümcül değildir. Ancak çok şiddetli ağrıya, şişliğe ve nadiren alerjik şoka neden olabilir. Çocuklar, yaşlılar ve alerjisi olan kişiler için daha riskli olabilir, mutlaka tıbbi yardım alınmalıdır.

İskorpit ile Lipsoz balığı aynı mıdır?

Hayır, akraba olsalar da farklı türlerdir. Lipsoz (Scorpaena scrofa) genellikle daha kırmızımsı, daha iri ve daha derin sularda yaşar. İskorpit ise daha koyu renkli, kahverengi-siyah tonlarında ve daha küçüktür. Lezzetleri birbirine çok yakındır, genelde Lipsoz daha pahalıdır.

İskorpit balığının derisi yenir mi?

Hayır, iskorpit balığının derisi oldukça kalın, sert ve pürüzlüdür. Pişirilmeden önce mutlaka tulum şeklinde soyulması gerekir. Derisiyle pişirilirse hem yenmez hem de balığın lezzetini bozar.

İskorpit balığı hangi denizlerde bulunur?

İskorpit, Türkiye'nin tüm denizlerinde (Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz) yaygın olarak bulunur. Kayalık ve yosunluk dip bölgeleri sevdiği için kıyı balıkçılığında sıkça rastlanır.

Hamileler iskorpit yiyebilir mi?

İskorpit bir dip balığı olduğu için ağır metal biriktirme riski, yüzey balıklarına (hamsi, sardalya) göre biraz daha fazladır. Ancak protein ve mineral açısından çok zengindir. Hamilelerin doktorlarına danışarak, aşırıya kaçmadan (haftada 1 porsiyonu geçmeyecek şekilde) tüketmeleri genellikle güvenli kabul edilir.

İskorpit neden diğer balıklara göre pahalıdır?

Tezgahta temizlenmiş iskorpitin (fileto) fiyatı yüksektir çünkü "fire" oranı çok fazladır. 1 kg iskorpit balığından, kafa, deri ve iç organlar temizlendikten sonra geriye sadece 200-250 gram yenebilir et kalır. Ayrıca temizlemesi riskli ve zahmetli olduğu için işçilik maliyeti fiyata yansır.