Son Güncellenme08.02.2026

3 Dakika Okuma Süresi

Mezgit Balığı Nedir? Berlam ile Farkı, Mevsimi, Faydaları ve Pişirme Teknikleri

Yaşam

Bu İçerikte Neler Var?

Mezgit Balığı Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Mezgit ve Berlam Arasındaki Fark Nedir?

Mezgit Mevsimi: Ne Zaman Yenir?

Mezgit Nasıl Temizlenir? (Tulum Çıkarma Tekniği)

Mezgit Nasıl Pişirilir? Dağılmaması İçin Püf Noktalar

Mezgit Tava (Çıtır Kaplama - Pane)

Mezgit Buğulama

Mezgit Kavurma

Mezgit Balığının Faydaları Nelerdir?

Mezgit Dip Balığı mı?

Mezgit Neden Dağılır?

Mezgit Balığı Kılçıklı mı?

Mezgit Dondurucuya Girer mi?

Mezgit ile Tavuk Balığı Aynı mı?

Yumuşacık beyaz eti, kılçıksız yapısı ve her damak tadına uyan hafif lezzetiyle halk arasında "Denizin Tavuğu" olarak bilinen mezgit, özellikle çocuklara balığı sevdiren gizli kahramandır. Bu rehberde gerçek mezgit ile berlam farkını, balığı dağıtmadan pişirmenin püf noktalarını ve özel temizleme tekniklerini bulacaksınız.

Mezgit Balığı Nedir? Özellikleri Nelerdir?

Mezgit (Merlangius merlangus), Gadidae (Morinagiller) ailesine mensup, soğuk ve ılık denizlerin diplerinde yaşayan bir balık türüdür. Türkiye'de Karadeniz başta olmak üzere Marmara ve Ege'de bolca bulunur. "Denizin Tavuğu" lakabını almasının sebebi, etinin pişerken tıpkı tavuk göğsü gibi beyazlaması, lif lif ayrılması ve tadının balık kokusundan çok, nötr ve yumuşak bir lezzete sahip olmasıdır.

Vücut yapısı uzundur ve pulları oldukça küçüktür. Rengi genellikle sırtta sarımsı-kahverengi, yanlarda gümüşi ve karında beyazdır. Çenesinde, bıyığı andıran küçük bir uzantı bulunur. Mezgit bir dip balığıdır ancak diğer dip balıklarının aksine ağır metal barındırma riski düşüktür çünkü yaşam döngüsü kısadır ve genellikle küçük kabuklularla veya hamsi yavrularıyla beslenir. Eti yağsızdır, bu da onu diyet yapanlar ve mide rahatsızlığı çekenler için en güvenli protein kaynağı yapar.

Mezgit ve Berlam Arasındaki Fark Nedir?

Balık tezgahlarında ve marketlerde en sık yaşanan aldatmaca veya karışıklık, mezgit ile berlam arasındadır. Çoğu tüketici, "iri mezgit" aldığını sanarak aslında berlam balığı satın alır. İkisi akraba olsa da lezzet ve yapı olarak farklıdır.

Boyut Farkı: Gerçek yerli mezgit (özellikle Karadeniz mezgiti) küçüktür. Ortalama 15-20 cm boyundadır. "Sarı Mezgit" olarak da bilinir. Eğer tezgahta 30-40 cm ve üzeri devasa "mezgitler" görüyorsanız, onlar %99 ihtimalle Berlamdır.

Ağız ve Diş Yapısı: En belirgin fark buradadır. Mezgitin ağzı küçüktür ve dişleri yok denecek kadar belirsizdir. Berlam ise tam bir canavar görünümündedir; ağzı büyüktür ve dışarıdan bile görülebilen, iğne gibi sivri ve keskin dişlere sahiptir.

Siyah Zar: Balığın karnını temizlerken fark ortaya çıkar. Berlamın karın boşluğunda zift gibi kapkara bir zar bulunur. Mezgitin içi ise daha temiz ve gümüşi renktedir.

Eti: Mezgitin eti çok daha narin ve yumuşaktır. Berlamın eti ise daha serttir ve pişerken mezgit kadar kolay dağılmaz.

Mezgit Mevsimi: Ne Zaman Yenir?

Mezgit, trol ağlarıyla avlanan bir dip balığı olduğu için av yasağı dönemleri haricinde yılın büyük bir bölümünde tezgahlarda bulunabilir. Ancak her balıkta olduğu gibi mezgitin de bir "zirve" dönemi vardır.

Şubat - Mart - Nisan - Mayıs: Mezgitin en bol ve en lezzetli olduğu dönemdir. Kış sonundan ilkbahar sonuna kadar olan bu süreçte balıklar hem lezzetlenir hem de havyar (yumurta) tutmaya başlar.

Yaz Ayları: Yazın da bulunabilir ancak eti, kış ve ilkbahar aylarına göre daha zayıf (cılız) olabilir.

Havyar Detayı: Mezgit havyarı oldukça kıymetlidir. Özellikle bahar aylarında alınan iri mezgitlerin içinden çıkan sarı havyarlar, balıkla birlikte kızartıldığında eşsiz bir lezzet sunar.

Mezgit Nasıl Temizlenir? (Tulum Çıkarma Tekniği)

Mezgitin pulları çok küçük ve dökülgendir. Bazı damak tatları bu pullu deriyi sevmez. Mezgit temizliğinde iki yöntem kullanılır:

1. Klasik Temizleme

Bıçağın tersiyle pulları hafifçe kazıyın. Kafayı solungaçların arkasından kesin. Karnını yarıp iç organlarını boşaltın ve bol suyla yıkayın. Bu yöntem genellikle balık küçükse tercih edilir.

2. Tulum Çıkarma (İleri Seviye)

Mezgiti fileto yapmak veya çocuklara yedirmek için en temiz yöntem "tulum çıkarmaktır". Bu işlemde deri tamamen soyulur.

Adım 1: Balığın kafasını gövdeden ayırmadan, sadece ensesinden (sırt kısmından) kemiğe kadar kesin ama kafayı koparmayın.

Adım 2: Kestiğiniz ense kısmından deriyi parmağınızla hafifçe kaldırın.

Adım 3: Bir elinizle balığın gövdesini tutarken, diğer elinizle kafayı aşağıya (kuyruğa doğru) yavaşça çekin.

Adım 4: Kafa ile birlikte derinin de bir çorap gibi veya tulum gibi soyularak kuyruğa kadar geldiğini göreceksiniz. Böylece elinizde bembeyaz, derisiz, löp et kalır.

Mezgit Nasıl Pişirilir? Dağılmaması İçin Püf Noktalar

Mezgit pişirirken yaşanan en büyük kabus, balığın tavada paramparça olması ve bulamaca dönmesidir. Mezgit "nazlı" bir balıktır, sert müdahalelere gelmez. İşte dağıtmadan pişirmenin sırları:

Mezgit Tava (Çıtır Kaplama - Pane)

Mezgit yağsız bir balık olduğu için kızartmaya çok yakışır. Ancak sadece unlayıp tavaya atmak bazen yetmez.

Balıkların dağılmasını önlemek ve dışına çıtır bir zırh örmek için "Pane" yöntemi uygulayın. Yıkayıp suyunu iyice süzdüğünüz (ıslak kalırsa dağılır) balıkları önce una, sonra çırpılmış yumurtaya (isteğe bağlı), en son tekrar mısır ununa bulayın.

Bazı ustalar, balığı buladıkları unlu karışıma biraz maden suyu ekler. Soda, kızardığında balığa ekstra bir çıtırlık verir ve dağılmasını engeller.

Yağ mutlaka çok kızgın olmalıdır. Ilık yağa atılan mezgit yağ çeker ve yumuşayarak dağılır. Balıkları tavaya koyduktan sonra, alt yüzü tamamen kızarıp sertleşmeden asla çatal veya maşa vurmayın. Mümkünse hamsi tava gibi kapak yardımıyla tek seferde çevirin.

Mezgit Buğulama

Mezgitin en saf hali buğulamadır.

Tencerenin dibine soğan, patates ve havuç dizin. Üzerine derisi alınmış (tulum çıkarılmış) mezgitleri yerleştirin.

Üzerine sarımsak, defne yaprağı, limon dilimleri, zeytinyağı, tuz ve karabiber ekleyin. Mezgit çok çabuk pişen bir balıktır. Kısık ateşte, sebzeler yumuşayana kadar pişirin. Balıklar buharda piştiği için dağılmadan bütün kalacaktır.

Mezgit Kavurma

Eğer elinizde iri mezgitler (veya berlam) varsa, bunları kuşbaşı doğrayarak sote yapabilirsiniz.

Tavada tereyağını eritin. İnce doğranmış sarımsak ve yeşil biberleri soteleyin.

Üzerine kuşbaşı doğranmış, kılçığı alınmış mezgitleri ekleyin.

Balıklar beyazlaşana kadar yüksek ateşte çevirin (çok karıştırmayın).

Son olarak üzerine kırmızı toz biber ve bol maydanoz ekleyerek servis yapın.

Mezgit Balığının Faydaları Nelerdir?

Mezgit, "hafifliği" ile bilinen bir şifa deposudur.

Balıklar arasında sindirimi en kolay olan türdür. Lif yapısı çok kısadır, midede şişkinlik yapmaz. Bu yüzden mide ülseri, gastrit gibi sorunları olanlara doktorlar tarafından ilk önerilen balıktır.

Düşük kalorili olmasına rağmen protein değeri yüksektir. Sporcular ve kilo kontrolü yapanlar için tavuk göğsüne en iyi alternatiftir.

Mezgit, tiroid hormonlarının düzenli çalışmasını sağlayan iyot minerali bakımından oldukça zengindir.

B12 ve folik asit içeriğiyle sinir sistemini destekler, yorgunluğu alır.

Mezgit Dip Balığı mı?

Evet, mezgit bir dip balığıdır. Deniz tabanına yakın yaşar. Ancak dip balıklarında korkulan "ağır metal" riski, mezgitte düşüktür. Çünkü mezgit, besin zincirinin alt basamaklarındadır, ömrü kısadır ve küçük canlılarla beslenir. Bu yüzden güvenle tüketilebilir.

Mezgit Neden Dağılır?

Mezgitin dağılmasının iki temel sebebi vardır: Birincisi, balığın çok taze olmaması veya temizlendikten sonra suyunun iyi süzülmemesidir. İkincisi ise pişirme hatasıdır; yağ yeterince kızgın değilse veya balık pişmeden erkenden çevrilmeye çalışılırsa dağılır.

Mezgit Balığı Kılçıklı mı?

Mezgitin sadece ortasında belirgin bir omurga kemiği vardır. Küçük ve tehlikeli kılçıkları yoktur. Piştiğinde et, bu orta kemikten "löp" diye ayrılır. Bu özelliği sayesinde bebeklere (doktor kontrolünde) ve çocuklara yedirmesi en kolay balıktır.

Mezgit Dondurucuya Girer mi?

Evet, mezgit dondurucuda saklanmaya çok uygundur. Temizlenip suyu süzüldükten sonra porsiyonluk olarak paketlenip dondurulabilir. Hatta "tulum çıkarma" işlemi yapılıp fileto olarak dondurulursa, çözüldüğünde pişirmesi çok pratik olur. -18 derecede 3-4 ay tazeliğini korur.

Mezgit ile Tavuk Balığı Aynı mı?

Halk arasında mezgite "Denizin Tavuğu" dendiği için bazen "Tavuk Balığı" ile karıştırılır. Ancak Tavuk Balığı (bazen Panga gibi ithal balıklara da denir) farklı türleri ifade edebilir. Yerel literatürde "Tavuk Balığı" diye özel bir tür yoktur, bu lakap mezgite; eti beyaz ve tavuğa benzediği için yakıştırılmıştır.