Armut, sadece tatlı bir meyve değil, dokusu ve aromasıyla her damakta farklı bir iz bırakan oldukça geniş bir aile. Kimi sulu ve yumuşak, kimi sert ve kumlu yapısıyla öne çıkarken, hasat zamanlarına göre de karakter değiştiriyorlar. İklim fark etmeksizin dünyanın neredeyse her yerinde yetişebilen bu meyvenin, sofralarda en çok yer bulan ve lezzetiyle kendini kanıtlamış türlerine yakından bakalım.

Türkiye'de ve dünyada en çok bilinen armut çeşitleri şunlardır:

Türkiye'nin gururu sayılabilecek bu çeşit, özellikle Bursa ovasıyla özdeşleşmiştir. İsmini iriliğinden alır; o kadar büyük meyveler verir ki tek bir tanesi bile yarım kiloyu geçebilir. Kabuğu ince, rengi sarıya çalan açık yeşildir ve yüzeyi pürüzsüzdür.

En belirgin özelliği sert ve sulu yapısıdır. Isırdığınızda o "kırt" sesini duyarsınız ama ağızda dağılan bol şekerli bir suyu vardır. Dayanıklı bir kış armudu olduğu için uygun koşullarda saklandığında aylarca tazeliğini koruyabilir, bu yüzden kış aylarının vazgeçilmezidir.

Market tezgahlarında en sık gördüğümüz, üzerinde hafif pembe bir allık bulunan o meşhur armuttur. İtalyan kökenli olsa da Türkiye'de çok yaygın yetiştirilir. Tam olgunlaştığında kabuğu limon sarısına döner ve güneş gören kısımları kızarır.

Eti beyaz, yumuşak ve oldukça suludur. Deveci gibi sert değildir, beklendiğinde yumuşayan bir dokusu vardır. Hem taze tüketim için idealdir hem de reçel veya tatlı yapımında şeklini korumayan, eriyen yapısıyla sıkça tercih edilir.

Dünyanın en popüler armutlarından biri olan Williams, kestiğiniz anda odayı kaplayan o yoğun, misk benzeri kokusuyla tanınır. Sap kısmı hafif boğumlu, altı geniş, klasik "armut" formunun tam karşılığıdır.

Taze yenmesinin yanı sıra dünyada konservesi ve meyve suyu en çok yapılan çeşittir. Olgunlaştığında tereyağı gibi yumuşayan, pürüzsüz bir eti vardır. Eğer ağızda eriyen, kumsuz ve bol aromalı bir armut arıyorsanız Williams doğru tercihtir.

İç Anadolu'nun sert iklimine alışkın, kışlık ve dayanıklı bir türdür. Yuvarlakça formu ve sap çukurunun belirginliği ile ayırt edilir. Yeşilimsi rengi, saklandıkça ve olgunlaştıkça sarıya döner.

Eskiden toprağa gömülerek saklanan ve kış ortasında çıkarılan bu armut, bekledikçe lezzetlenir. İlk toplandığında buruk ve sert olabilir ama zamanla eti sulanır, kendine has o yoğun aromasını kazanır. Uzun raf ömrüyle bilinir.

İtalya'nın en sevilen çeşitlerinden biri olan Abate, ince ve upuzun boyuyla diğer armutlardan hemen ayrılır. Kabuğu biraz paslı (kahverengi benekli) görünebilir ancak bu bir kusur değil, cinsin özelliğidir.

Aroması oldukça yoğundur ve hafifçe ballı bir tat bırakır. Çok sertken de yenebilir ancak asıl lezzeti, hafifçe yumuşayıp kabuğu tam sarıya döndüğünde ortaya çıkar. Zarif şekliyle genellikle peynir tabaklarına eşlik etmesi için seçilir.

Yazın müjdecisi olan Akça, "İstanbul Armudu" olarak da bilinir. Haziran sonu gibi çıkan erkenci bir türdür. Meyveleri oldukça küçüktür, avucunuzun içine birkaç tane sığdırabilirsiniz. Kabuğu incecik, rengi ise sarımsı yeşildir.

Sulu, tatlı ve hafif mayhoş bir tadı vardır. Küçük olduğu için soymadan, erik yer gibi tek seferde tüketilir. Raf ömrü çok kısa olduğu için toplandıktan hemen sonra yenmesi gerekir, beklemişi makbul değildir.

İnce uzun yapısı ve üzerindeki paslı, kahverengi lekeleriyle (russeting) oldukça karakteristik bir görünüme sahiptir. Kabuğu kalın gibi dursa da soyulduğunda altından krem rengi, çok narin bir meyve eti çıkar.

Dünyada en çok üretilen kış armutlarından biridir çünkü her damak tadına uyar. Sertken yerseniz kütür kütürdür, birkaç gün oda sıcaklığında beklerseniz sulu ve yumuşacık bir hale gelir. Tatlılık ve asit dengesi çok yerindedir.

Görünüşü elmaya, tadı armuda benzeyen ilginç bir türdür. Japonya ve Çin kökenli bu meyve, diğer armutlar gibi boyunlu değil, tam yuvarlaktır. Kabuğu genellikle kahverengi-sarı tonlarında ve beneklidir.

Isırdığınızda inanılmaz derecede suludur, adeta su içer gibi hissedersiniz. Dokusu diğer armutlar gibi yumuşak değil, sert ve çıtırdır (crisp). Aroması hafiftir, çok yoğun şekerli değildir, daha ferahlatıcı bir lezzeti vardır.

Şekli biraz biçimsiz, yüzeyi girintili çıkıntılı olan bu yeşil armut, Avustralya kökenlidir. Olgunlaştığında bile rengi çok fazla sararmaz, yeşil kalır. Bu yüzden olgunluğunu renginden değil, yumuşaklığından anlamanız gerekir.

Hafif ekşimsi, mayhoş bir tadı vardır. Williams'a benzer bir aromaya sahiptir ama ondan daha uzun süre dayanır. Meyve salatalarında kararmaya karşı biraz daha dirençli olduğu için sıkça tercih edilir.

Yaz ortasında çıkan, küçük ve orta boylu bir İtalyan çeşididir. Kabuğu pürüzsüz, parlak sarı ve güneş gören yerleri hafif kırmızıdır. Akça armudunun biraz daha irisi ve geç olgunlaşanı gibi düşünülebilir.

Eti beyaz, çok tatlı ve vanilyayı andıran hoş bir kokuya sahiptir. Çok çabuk olgunlaşır; sert aldığınız bir Coscia ertesi gün yumuşacık olabilir. Kabuğu ince olduğu için soymadan yemek oldukça keyiflidir.

Almanca'da "Alabalık" anlamına gelen ismini, kabuğundaki kırmızı küçük beneklerden alır. Oldukça küçük boyutludur ve görsel olarak en estetik armutlardan biridir. Olgunlaştıkça zemin rengi altın sarısına döner, benekleri koyu kırmızılaşır.

Daha çok atıştırmalık bir meyve gibidir. Dokusu gevrek ve sıkıdır, suyu ısırdıkça ortaya çıkar. Çok yumuşamadan, hafif sertken yenmesi tavsiye edilir çünkü asıl aroması o gevrek halinde saklıdır.