Türk mutfağının en köklü ve sevilen hamur işlerinden biri olan pide, coğrafi bölgelere göre değişen hamur kalınlığı, pişirme teknikleri ve kullanılan iç malzemelerle inanılmaz bir zenginlik sunar. Karadeniz'in bol tereyağlı ve kapalı pidelerinden, İç Anadolu ve Ege'nin ince hamurlu, gevrek çeşitlerine kadar her yöre kendi kültürel dokusunu bu lezzete yansıtmıştır. Genellikle taş fırınlarda ve odun ateşinde pişirilen pideler, kahvaltıdan akşam yemeğine kadar günün her saatinde tüketilebilen, toplumun her kesimine hitap eden ortak bir damak tadıdır.

Türkiye'de en çok tüketilen pide çeşitleri şunlardır:

Kıymalı pide, Türkiye'nin hemen her şehrinde en çok sipariş edilen ve "klasik" olarak nitelendirilen pide çeşididir. İnce açılmış hamurun üzerine; orta yağlı dana kıyma, ince doğranmış soğan, domates, biber ve maydanozdan oluşan harcın yayılmasıyla hazırlanır. Harcın içine eklenen karabiber ve pul biber gibi baharatlar, etin lezzetini ön plana çıkarırken, odun ateşinde pişen hamurun kenarları çıtır bir kıvam alır.

Genellikle yanında söğüş domates, taze maydanoz ve limon dilimleri ile servis edilir. Yemeden önce üzerine limon sıkılması, kıymalı harcın yağ dengesini sağlayarak lezzeti ferahlatır. Hem doyurucu olması hem de hemen her damak tadına hitap etmesi nedeniyle, kalabalık sofraların ve toplu yemek organizasyonlarının vazgeçilmezidir.

Peynir severlerin favorisi olan kaşarlı pide, sadeliğin lezzete dönüştüğü en güzel örneklerden biridir. Pide hamurunun üzerine bol miktarda rendelenmiş taze kaşar peyniri serpilerek yapılır ve fırında peynirler tamamen eriyip hafifçe kızarana kadar pişirilir. İçerisinde başka bir malzeme olmaması, kaliteli bir kaşar peynirinin sütlü ve yoğun aromasını doğrudan hissetmenizi sağlar.

Sıcakken tüketilmesi makbuldür çünkü soğuduğunda peynir donarak o meşhur uzayan kıvamını kaybedebilir. İsteğe bağlı olarak fırından çıkmadan hemen önce üzerine bir yumurta kırılabilir veya piştikten sonra üzerine tereyağı sürülerek lezzeti katlanabilir. Özellikle kahvaltı sofralarında veya hafif bir öğün arayanlar için ideal bir seçenektir.

Kıymalı pideye göre daha "dişe gelen" bir et lezzeti arayanların tercihi kuşbaşılı pidedir. Küçük küpler halinde doğranmış dana veya kuzu etinin; domates, biber ve çeşitli baharatlarla harmanlanmasıyla hazırlanır. Etlerin fırında kurumaması ve lokum gibi pişmesi için genellikle etler önceden hafifçe sotelenir veya yağlı kısımlar tercih edilerek harcın nemli kalması sağlanır.

Bu pide çeşidinde hamur genellikle malzemeyi taşıyabilmesi için kıymalı pideye göre bir tık daha kalın olabilir ancak yine de gevrek yapısını korur. Odun ateşinin yüksek ısısı, etlerin suyunu içine hapsetmesini sağlar. Servis edilirken üzerine eklenen taze tereyağı parçaları, etin lezzetini tamamlayan en önemli dokunuştur.

Türk mutfağının en sevilen şarküteri ürünü sucuğun, sıcak hamurla buluştuğu en iştah açıcı formlardan biridir. Dilimlenmiş baharatlı sucuklar, pide hamurunun üzerine dizilir ve fırının yüksek ısısında pişerken kendi yağını salarak hamura eşsiz bir aroma verir. Sucuğun içerisindeki sarımsak ve baharatlar, pişme esnasında ortaya çıkarak pidenin karakteristik kokusunu oluşturur.

Genellikle tabanına ince bir katman kaşar peyniri serpilerek veya üzerine yumurta kırılarak lezzeti zenginleştirilir. Sucuğun tuzu ve baharatı baskın olduğu için yanında ayran veya çay gibi dengeleyici içeceklerle tüketilmesi tercih edilir. Özellikle Pazar kahvaltılarının ve yoğun baharatlı lezzet arayanların vazgeçilmezidir.

Karar vermekte zorlananların veya "hepsinden biraz olsun" diyenlerin kurtarıcısı olan karışık pide, gerçek bir lezzet şölenidir. Genellikle kaşar peyniri, kuşbaşı et, kıyma, sucuk ve bazen pastırma gibi malzemelerin aynı pide üzerinde bölümler halinde veya harmanlanarak sunulmasıyla hazırlanır. Bu sayede her ısırıkta farklı bir doku ve tat deneyimi yaşamak mümkündür.

Usta ellerde hazırlanan karışık pidelerde malzemelerin pişme süreleri dengelenerek hiçbirinin kurumaması sağlanır. Hem görsel olarak zengin hem de oldukça doyurucu olan bu çeşit, tek bir pidede Türk mutfağının en sevilen et ve peynir çeşitlerini bir araya getirmesiyle en popüler siparişler arasında yer alır.

Samsun’un Bafra ilçesine özgü olan ve ünü tüm Türkiye’ye yayılan bu pide, "kapalı pide" denilince akla gelen ilk çeşittir. İncecik açılan hamurun içerisine, önceden kavrulmuş kıyma, soğan ve karabiberden oluşan özel bir harç konur; ardından hamur rulo şeklinde kapatılarak uzatılır. Odun ateşinde nar gibi kızarana kadar pişen Bafra pidesi, çıtır çıtır yapısıyla bilinir.

Fırından çıkar çıkmaz üzerine tereyağı sürülerek servis edilir ve bu tereyağı, pidedeki o meşhur çıtırtıyı yumuşatmadan lezzetini parlatır. İnce ve uzun yapısı sayesinde yemesi oldukça keyiflidir. Diğer pidelerden farklı olarak hamurunun çok ince olması ve içinin kavrulmuş kıymayla dolu olması, ona "yemesi hafif ama tadı yoğun" bir özellik kazandırır.

Karadeniz mutfağının en görkemli temsilcilerinden biri olan Trabzon pidesi, genellikle yuvarlak veya geniş kayık formuyla diğer pidelerden ayrılır. Yöresel ekşi mayalı hamur ve sadece o bölgeye özgü, eridiğinde uzayan tuzsuz "kolot peyniri" veya "telli peynir" kullanılarak yapılır. Kenarları kalın ve dolgundur; bu kenarlar servis sırasında koparılıp ortadaki erimiş peynir havuzuna batırılarak yenir.

Trabzon pidesinin en önemli ritüeli, fırından çıkmasına yakın üzerine kırılan yumurta ve çıkınca eklenen bol tereyağıdır. Yumurta genellikle sarısı patlatılmadan rafadan kıvamda bırakılır ve sıcak peynirle karıştırılarak pişmesi sağlanır. Oldukça doyurucu ve yüksek kalorili olan bu pide, genellikle tek başına bir ana yemek olarak tüketilir ve sıcakken yenmesi şarttır.

Genellikle Kastamonu kökenli olduğu bilinen ancak tüm Türkiye’de pratik bir sokak lezzeti haline gelen kır pidesi, "D" şeklindeki kapalı formu ve yumuşak hamuruyla tanınır. Klasik taş fırın pidelerinin aksine daha küçük boyutludur ve hamuru piştikten sonra bile nemli ve yumuşak kalır. Kıymalı, peynirli, patatesli ve hatta ıspanaklı gibi pek çok harç çeşidiyle hazırlanabilir.

Kır pidesi, hızlı tüketim için idealdir; genellikle sabah kahvaltılarında veya ayaküstü atıştırmalık olarak tercih edilir. Fırından çıktıktan sonra üst üste dizilerek bekletilmesi, buharıyla yumuşaklığını korumasını sağlar. Ekonomik olması ve çay ile mükemmel uyumu sayesinde öğrenci ve çalışan kesimin en çok tükettiği hamur işlerinden biridir.

11 ayın sultanı Ramazan ayı ile özdeşleşen bu pide, Türk kültüründe iftar ve sahur sofralarının baş tacıdır. Yuvarlak ve yassı bir forma sahip olan bu ekmek türü, fırıncıların parmak uçlarıyla hamura şekil vermesiyle oluşan baklava dilimi desenleri (tırnaklı yapı) ile karakterizedir. Üzerine sürülen ve "şifa" adı verilen özel sos (yumurta, un ve su karışımı), pidenin nar gibi kızarmasını ve parlamasını sağlar.

Bolca serpilen susam ve çörek otu, Ramazan pidesine o eşsiz kokusunu veren en önemli detaydır. İçi yumuşacık, dışı ise hafif gevrek olan bu pide, genellikle sade olarak üretilir ve yemeklerin yanında ekmek niyetine tüketilir. Özellikle iftar saatine yakın fırın önlerinde oluşan uzun kuyruklar ve sıcak pide kokusu, Ramazan ayının en belirgin ritüellerinden biridir.

Bursa mutfağının en özel hamur işlerinden biri olan Cantık, klasik pidelerden şekli ve hamur yapısıyla ayrılır. Standart uzun pidelerin aksine küçük ve yuvarlak bir forma sahiptir; hamuru ise mayalı ve oldukça yumuşaktır. Ortasında kıyma, domates ve biberden oluşan harç bulunurken, kenarları kalın ve puf puf kabarık bırakılır. Bu yumuşak dokusu sayesinde lahmacundan tamamen farklı, daha çok mini bir pizzayı andıran bir lezzettir.

Bursa’da özellikle cemiyetlerde, düğünlerde ve özel günlerde ikram edilmesi bir gelenek haline gelmiştir. Porsiyonluk boyutu sayesinde yemesi oldukça pratiktir ve genellikle birkaç tane birden tüketilir. Taş fırınlarda pişirildikten sonra hamurun o mayalı kokusu ve kıymanın lezzeti birbirine karışır; günün her saati atıştırmalık veya ana öğün olarak tercih edilebilir.

Genellikle tuzlu olarak bilinen pide dünyasının en tatlı istisnalarından biri olan tahinli pide, özellikle Bursa ve çevresinde kahvaltıların vazgeçilmezidir. Mayalı hamurun üzerine bolca tahin ve şeker (bazen pekmez) karışımı sürülerek hazırlanır. Fırında pişerken tahinin yağı ve şekerin karamelize olması, pidenin üzerinin nar gibi kızarmasını ve hafif çıtır bir doku kazanmasını sağlar.

Sıcakken tüketildiğinde tahinin akışkan kıvamı damağa yayılırken, soğuduğunda daha tok bir yapıya bürünür. Yanında bir bardak demli çay ile muhteşem bir uyum yakalar. Hem doyurucu bir kahvaltılık hem de gün içinde enerji veren tatlı bir atıştırmalık olarak, özellikle kış aylarında vücudu sıcak tutmasıyla da bilinir.

Türk mutfağının en seçkin şarküteri ürünü olan pastırmanın kullanıldığı bu pide, lezzet yoğunluğu ve aromasıyla gurme bir deneyim sunar. Kayseri pastırmasının üzerindeki çemenin baharatlı tadı ve etin tuzlu yapısı, fırın ısısında eriyen kaşar peyniriyle birleştiğinde ortaya çok güçlü bir lezzet çıkar. Pastırma dilimleri fırında hafifçe kuruyarak çıtırlaşır ve yağını pideye bırakır.

Pastırmalı pide, malzemesinin maliyeti ve baskın tadı nedeniyle genellikle "lüks" pide çeşitleri arasında yer alır. Fırından çıktığında etrafa yaydığı o karakteristik çemen kokusu iştah kabartıcıdır. Genellikle üzerine son dokunuş olarak tereyağı sürülür ve pastırmanın tuzunu dengelemek için yanında taze yeşillikler veya söğüş sebzelerle servis edilmesi önerilir.

Geleneksel Türk mutfağının en eski et saklama yöntemlerinden biri olan kavurmanın, sıcak pide hamuruyla buluşmasıyla ortaya çıkan yoğun ve doyurucu bir lezzettir. Kendi yağında pişirilerek saklanan lokum gibi dana veya kuzu etleri, pide hamurunun üzerine bolca yayılır. Genellikle altına veya üzerine eklenen kaşar peyniriyle birlikte fırınlandığında, kavurmanın yağı peynirle bütünleşerek damakta iz bırakan bir tat oluşturur.

Özellikle Kurban Bayramı dönemlerinde evlerde sıkça yapılsa da, pide salonlarında yılın her mevsimi en çok rağbet gören çeşitlerden biridir. Kavurma zaten pişmiş bir ürün olduğu için fırında sadece ısınması ve yağını salması yeterlidir; bu da etin kurumasını engeller. Oldukça ağır ve zengin bir lezzet olduğundan, genellikle akşam yemeklerinde veya çok acıkılan zamanlarda tercih edilen, enerji deposu bir pidedir.

Giresun’un Görele ilçesine has bu pide, Karadeniz pidesi denildiğinde akla gelen en karakteristik ve teknik olarak en farklı çeşitlerden biridir. İnce ve uzun bir kayık şeklinde hazırlanan hamurun uç kısımları kapatılırken, orta kısmı açık bırakılır. En belirgin özelliği, pişmesine çok az bir süre kala içine tereyağı ve genellikle sarısı dağıtılmamış yumurta eklenmesidir; bazen şekerli versiyonları da yapılır ancak tuzlu kıymalı/peynirli olanı asıl meşhur olandır.

Görele pidesinin yeme ritüeli de kendine hastır. Pide masaya gelir gelmez, sıcaklığından faydalanılarak ortadaki yumurta sarısı, tereyağı ve iç harç (kıyma veya peynir) bir parça pide kenarıyla karıştırılır. Bu işlem, malzemelerin kremsi bir sos kıvamına gelmesini sağlar. Çıtır hamuru ve içindeki bu akışkan, zengin karışım, onu sadece bir hamur işi olmaktan çıkarıp başlı başına bir lezzet deneyimine dönüştürür.