Dünya üzerinde kutuplar ve kurak çöller hariç hemen hemen her iklimde yetişebilen orkideler, bitkiler aleminin en geniş ailelerinden birini oluşturur. Ülkemizde genellikle hediye olarak alınan ve ofis ya da ev cam kenarlarını süsleyen bu bitkilerin, yaprak yapısından kök sistemine, çiçek formundan koku özelliklerine kadar birbirinden tamamen farklı ihtiyaçları olan sayısız alt türü bulunmaktadır. Farklı orkide türleri arasından seçim yaparken evinizin ışık alma kapasitesini, nem oranını ve sizin bitki bakımındaki tecrübenizi göz önünde bulundurmanız, bitkinin sağlıklı gelişimi için hayati önem taşır.

Sadece görsel bir şölen sunmakla kalmayan, aynı zamanda ev bitkisi koleksiyonerlerinin de en çok araştırdığı konuların başında gelen bu bitkilerin bakımı türe göre değişiklik gösterir. Yeni başlayanlar için bakımı zahmetsiz olanlardan, sera ortamı isteyen nadide türlere kadar en çok tercih edilen ve bilmeniz gereken başlıca orkide çeşitleri şunlardır:

Türkiye'de ve dünyada evlerde en çok karşılaştığımız, orkide denildiğinde akla ilk gelen tür Phalaenopsis, yani Kelebek Orkidesidir. Çiçeklerinin formu uçuşan bir kelebeği andırdığı için bu ismi almıştır. Kalın, etli yaprakları ve salkım şeklinde açan dayanıklı çiçekleriyle bilinir. Bir kez çiçek açtığında uygun şartlarda aylarca çiçekli kalabilmesi, onu ev ve ofis ortamları için en popüler seçenek haline getirir.

Farklı orkide çeşitleri arasında yeni başlayanlar için en uygun tür olarak kabul edilir çünkü bakımı diğerlerine kıyasla çok daha tolere edilebilirdir. Doğrudan yakıcı güneş ışığı almayan, aydınlık bir pencere önü ve sulamalar arasında köklerinin hafifçe kurumasına izin verilen bir rutin, Phalaenopsis'in yıllarca sağlıklı kalıp tekrar tekrar çiçek açması için yeterlidir.

Dendrobium orkideleri, doğada ağaç dallarına veya kayalara tutunarak yaşayan, devasa bir çeşitliliğe sahip geniş bir ailedir. Gövde yapıları genellikle boğumlu bir bastona (cane) benzer ve çiçekler bu gövdenin üst kısımlarından kümelenerek çıkar. Renk skalası inanılmaz derecede geniştir; saf beyazlardan canlı morlara ve sarılara kadar birçok farklı varyasyonu bulunur.

Bu orkide türünün bakımı Phalaenopsis'e göre biraz daha fazla ışık gerektirir. Dendrobium orkidelerinin bazı alt türleri kış aylarında yapraklarını dökerek dinlenme dönemine girer ve ilkbaharda yeniden uyanarak o gösterişli çiçeklerini sergiler. Havadan nem almayı çok sevdikleri için, özellikle yaz aylarında yapraklarına su püskürtülmesi gelişimlerini olumlu yönde etkiler.

Cymbidium, dayanıklı yapısı ve büyük, gösterişli çiçek salkımlarıyla bilinen, özellikle kesme çiçek endüstrisinde aranjmanların vazgeçilmezi olan bir türdür. Diğer birçok tropikal orkidenin aksine daha serin havaları sever ve genellikle kış aylarından ilkbahar başlarına kadar olan dönemde çiçeklenir. Uzun, şeritsi yaprakları bitkiye çimensi ve dolgun bir görünüm katar.

Ev ortamında yetiştirilmesi için genellikle kapalı balkonlar veya evin daha serin odaları tercih edilmelidir; zira tomurcuk oluşturabilmesi için gece ve gündüz arasında belirgin bir sıcaklık farkına ihtiyaç duyar. Doğru ısı dengesi ve parlak ışık sağlandığında, bir Cymbidium sapı üzerinde haftalarca solmayan muazzam güzellikte çiçekler elde etmek mümkündür.

"Orkidelerin Kraliçesi" unvanını sonuna kadar hak eden Cattleya, devasa boyutlara ulaşabilen çiçekleri, fırfırlı dudak yapısı ve odayı dolduran baş döndürücü kokusuyla bilinir. Özellikle eski dönemlerde yaka çiçeği olarak statü sembolü haline gelmiş bu tür, görsel olarak en ihtişamlı orkide çeşitleri arasında başı çeker.

İhtişamının bir bedeli olarak bakımı da biraz daha özen ister. Cattleya orkideleri çok parlak (ancak filtrelenmiş) ışık, yüksek nem ve mükemmel bir hava sirkülasyonu talep eder. Köklerinin sulama sonrasında hızla kuruması gerektiği için, havadar orkide harçlarında veya ağaç kabuklarında yetiştirilmeleri şarttır.

Vanda orkidesi, saksı toprağına veya ağaç kabuğuna bile ihtiyaç duymadan, kökleri tamamen havada asılı şekilde yetiştirilebilen son derece sıra dışı bir türdür. Bu özellikleri onları görsel açıdan çok egzotik ve modern bir dekorasyon objesi haline getirir. Özellikle başka hiçbir bitkide kolay kolay rastlanmayan o gerçek ve yoğun "mavi/mor" çiçekleriyle meşhurdur.

Topraksız yetiştikleri için Vanda orkidelerinin su ve nem ihtiyacı çok yüksektir. İdeal şartlarda her gün köklerinin sulanması veya yoğun şekilde spreylenmesi gerekir. Doğrudan güneş ışığına diğer türlerden çok daha fazla dayanıklıdır ve yüksek sıcaklıkları tolere edebilir. Seralarda veya nem oranı yüksek, çok aydınlık cam önlerinde muhteşem sonuçlar verir.

Oncidium orkideleri, tek bir sap üzerinde açan yüzlerce minik çiçeğin rüzgarda adeta eteklerini savuran küçük balerinlere benzemesi nedeniyle "Dans Eden Kız" ismini almıştır. Çiçekleri genellikle parlak sarı, kahverengi ve kırmızı tonlarındadır. Odanın atmosferini anında ısıtan ve çok neşeli bir enerji veren görünümleri vardır.

Geniş ve yayvan soğanlı (pseudobulb) bir kök yapısına sahip olan bu bitkiler, suyu bu soğanlarda depolarlar. Bu yüzden sulama periyotları soğanların hafifçe büzüşmeye başlamasıyla ayarlanabilir. Parlak, dağınık ışık seven Oncidium türleri, büyük çiçekli orkidelerin aksine ince ve zarif dokularıyla ev bitkileri koleksiyonlarında harika bir kontrast yaratır.

Çiçeğinin alt kısmındaki o karakteristik, keseye veya küçük bir çarığa benzeyen yapısıyla ilk bakışta diğer tüm orkidelerden ayrılan Paphiopedilum, doğada ağaç dallarında değil, orman zemininde toprağa yakın yetişen (karasal) bir orkide türüdür. Renkleri genellikle yeşil, kahverengi, bordo ve beyazın benekli veya çizgili kombinasyonlarından oluşur.

Phalaenopsis orkideleri ile benzer şekilde düşük ila orta seviye ışıkta gayet mutlu olurlar, bu da onları harika bir ev bitkisi yapar. Yaprakları genellikle alacalı ve desenlidir, bu sayede çiçekleri yokken bile görsel bir değer sunarlar. Kese şeklindeki çiçekleri, tozlaşma için böcekleri içeri çekmek üzere evrimleşmiş kusursuz bir doğa harikasıdır.

Miltonia orkideleri, çiçeklerinin formu ve canlı renk desenleriyle devasa hercai menekşeleri andırdığı için bu isimle anılır. Çiçekleri genellikle oldukça büyük, yassı formlu ve pembe, kırmızı, beyaz, sarı gibi renklerin suluboya gibi birbirine karıştığı desenlere sahiptir. Aynı zamanda pek çok Miltonia türü hafif, gül veya narenciyeyi andıran çok hoş bir koku yayar.

Bu tür, orkide bakımı konusunda biraz daha deneyimli olanlara hitap eder çünkü ne çok sıcağı ne de çok soğuğu sever; sabit ve ılıman bir iklim arar. Köklerinin tamamen kurumasına izin verilmemeli, her zaman hafif nemli tutulmalıdır. Su kalitesine karşı da hassas oldukları için kireçsiz, oda sıcaklığında içme suyuyla sulanmaları bitkinin sağlığı açısından çok önemlidir.