Işkın otu (Rheum ribes), kuzukulağıgiller (Polygonaceae) familyasına ait, geniş ve sert yapraklı, sarımsı-kırmızımsı çiçeklere sahip, çok yıllık otsu bir bitkidir. Halk arasında "Yayla Muzu", "Uçkun" veya "Rebiz" gibi isimlerle de bilinen bu bitki, görünüş olarak ravent bitkisine çok benzer; ancak daha ekşi ve hafif mayhoş bir tada sahiptir.

Işkın bitkisinin tüketilen kısmı, yaprak sapları ve gövdesidir; muz gibi soyularak yendiği için bu ismi almıştır. Özellikle içeriğindeki yüksek C vitamini, A, B1, B2, E ve K vitaminleri ile polifenoller sayesinde güçlü bir antioksidan kaynağı olarak kabul edilir ve hem gıda maddesi hem de geleneksel tıpta tedavi edici bir bitki olarak değerlendirilir.

Işkın otu, Türkiye'de özellikle Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinin yüksek rakımlı, dağlık ve sarp arazilerinde doğal olarak yetişir. Van, Hakkari, Bitlis, Erzurum, Muş, Bingöl, Tunceli, Elazığ, Ağrı ve Sivas gibi illerde, genellikle 1000 ile 4000 metre yükseklikteki kayalık yamaçlarda ve taşlı topraklarda kendiliğinden biter.

Karların erimesiyle birlikte bahar aylarında filizlenmeye başlayan ışkın, nisan sonundan haziran ayı ortalarına kadar toplanabilir. Kültürü yapılmayan ve tamamen doğadan toplanan bir bitki türü olduğundan, sadece bu coğrafi bölgelerde ve belirli mevsimde yerel pazarlarda taze olarak bulunabilir.

Işkın otu, en yaygın olarak taze halde meyve gibi tüketilen bir bitkidir. Bitkinin odunsu ve lifli gövdesinin dışındaki ince zarımsı kabuk, muz soyar gibi yukarıdan aşağıya doğru soyulur ve ortaya çıkan etli, sulu kısım hafif tuza batırılarak çiğ olarak yenir. Kendine has mayhoş ve ekşi tadı, tuza batırıldığında dengelenir ve bölge halkı tarafından genellikle bu şekilde atıştırmalık olarak tercih edilir.

Taze tüketimin yanı sıra mutfak kültüründe pişirilerek de değerlendirilen ışkın, yumurtalı kavurması yapılarak ana yemek olarak sunulabilir veya reçel ve marmelat yapımında kullanılır. Ekşimsi aroması nedeniyle salatalara doğranabildiği gibi, bazı yörelerde kurutulup kış aylarında çorba veya yemeklere lezzet vermesi amacıyla baharat niyetine de eklenebilir.

Işkın otu, içerdiği polifenoller sayesinde hücre yenilenmesini destekleyen ve vücuttaki serbest radikallerle savaşan çok güçlü bir antioksidan kaynağıdır. Özellikle lösemi başta olmak üzere kanser hücrelerinin gelişimini durdurmaya yönelik etkileri üzerine bilimsel araştırmalar yapılan bu bitki; mideyi rahatlatması, kan şekerini dengelemesi ve vücut direncini artırmasıyla bilinir.

Işkın otunun bilindik faydaları şunlardır:

Işkın otu, içeriğinde yüksek oranda oksalik asit barındırdığı için özellikle böbrek taşı oluşumuna yatkın bünyelerde ve gut hastalarında sağlık sorunlarını tetikleyebilir. Ayrıca asidik yapısı nedeniyle aşırı tüketimi mide ekşimesine yol açabilirken, hamilelik ve emzirme dönemindeki kadınların bu güçlü etkili bitkiyi tüketmeden önce doktora danışmaları önerilir.

Işkın otunun olası zararları şunlardır:

Işkın otu, doğal ortamında binlerce metre yükseklikteki sarp kayalıklarda ve sert karasal iklim koşullarında yetişen yabani bir tür olduğu için ev bahçelerinde kültüre alınması ve yetiştirilmesi oldukça zordur. Deniz seviyesine yakın rakımlarda, sıcak iklimlerde veya standart bahçe toprağında yaşayamayan bu bitki, tohumdan çimlendirilse dahi doğal ortamındaki gelişimini gösteremez ve meyve vermez; bu nedenle tarımsal üretimi yapılmaz, tamamen doğadan toplanır.

Işkın otu, doğal ortamında insan müdahalesi olmadan yetişen yabani bir bitki olduğu için standart bir bahçe bitkisi gibi düzenli sulama, gübreleme veya budama bakımına ihtiyaç duymaz. Eğer doğal yaşam alanına yakın bir ortamda deneme amaçlı yetiştiriliyorsa, dikkat edilmesi gereken en temel nokta toprağın drenajıdır; bitki, su tutan çamurlu toprakları sevmediği için toprağın taşlı, kireçli ve suyu hızla süzen yapıda olması sağlanmalıdır.

Işkın bitkisinin gelişimi için hayati önem taşıyan bir diğer bakım unsuru ise soğuklama ihtiyacının karşılanmasıdır. Kış aylarını mutlaka kar altında veya don olaylarının yaşandığı sert soğuklarda geçirmesi gereken ışkın otu, yazın ise aşırı sıcaktan ziyade serin ve rüzgarlı dağ havasına ihtiyaç duyar, bu nedenle ekstra sulama yapılmadan kendi doğal döngüsüne bırakılmalıdır.

Işkın otunun üretimi genellikle tohumla gerçekleşir ve tohumlar, sert kabuklarının çatlayıp çimlenebilmesi için "soğuk katlama" denilen üşüme sürecine ihtiyaç duyduğundan sonbahar aylarında (Ekim-Kasım) ekilir. Kışı toprağın ve karın altında donarak geçiren tohumlar, ancak bu biyolojik süreci tamamladıktan sonra bahar aylarında karların erimesi ve toprağın uyanmasıyla birlikte filizlenerek toprak yüzeyine çıkar.

Işkın, en pratik ve yaygın haliyle, bitkinin kırmızımsı pürüzlü dış kabuğunun elle şeritler halinde soyulup, içinden çıkan kivi tadındaki yeşilimsi etli kısmın tuza banılarak çiğ şekilde ısırılmasıyla yenir. Taze meyve gibi tüketilen bu yöntemin dışında, soyulan gövdeler küçük küpler halinde doğranıp soğanla kavrulduktan sonra üzerine yumurta kırılarak "ışkınlı yumurta" yemeği olarak da afiyetle tüketilebilir.