Aromaterapi Nedir, Yağlar ve Evde Güvenli Kullanım Rehberi

Lavanta tarlalarının kokusu, kabuğu soyulan bir portakalın ferahlığı ya da yağmur sonrası çam ormanının havası, kokuların insan üzerindeki etkisini herkesin bir şekilde deneyimlediğini gösterir. Aromaterapi, bitkilerden elde edilen yoğun kokulu yağların bu etkisinden yararlanmayı amaçlayan tamamlayıcı bir uygulamadır. Ancak uçucu yağlar son derece yoğun maddelerdir ve bilinçsiz kullanıldığında cilt tahrişinden zehirlenmeye kadar çeşitli risklere yol açar. Bu nedenle bir şişe uçucu yağ almadan önce ne olduğunu, nasıl elde edildiğini ve hangi durumlarda kullanılmaması gerektiğini bilmek gerekir.

Aromaterapi ve Uçucu Yağların Etkisi

Aromaterapi, çiçek, yaprak, kabuk ve kök gibi bitki kısımlarından elde edilen uçucu yağların koklanarak veya uygun şekilde seyreltilip cilde uygulanarak kullanıldığı tamamlayıcı bir uygulamadır. Kokular, koku alma duyusu üzerinden duygu ve hafızayla ilişkili beyin bölgelerini etkileyebilir. Bu nedenle bazı kokular kişiye tanıdık, ferahlatıcı ya da rahatlatıcı gelebilir.

Aromaterapi bir tedavi yöntemi değildir. Daha çok rahatlama ve yaşam alanında hoş bir atmosfer oluşturma amacıyla tercih edilir. Uçucu yağların hastalıkları önlediğini veya iyileştirdiğini gösteren yeterli bilimsel kanıt bulunmaz. Bu nedenle aromaterapi, sağlık sorunlarının tedavisi yerine kullanılmamalı ve ihtiyaç duyulduğunda sağlık uzmanına başvurulmalıdır.

Uçucu Yağlar Nasıl Elde Edilir

Uçucu yağ, bitkinin kokusunu taşıyan, oda sıcaklığında kolayca buharlaşan yoğun bir özdür. En yaygın elde etme yöntemi buhar damıtmadır. Bu yöntemde bitkiden geçirilen su buharı, kokulu bileşenleri beraberinde taşır. Buhar soğutulduğunda yağ sudan ayrılır ve toplanır. Lavanta, okaliptüs ve nane gibi yağlar bu yolla elde edilir. Portakal, limon ve mandalina gibi narenciye yağları ise meyve kabuğunun soğuk sıkım yöntemiyle preslenmesiyle elde edilir.

Evde Kullanılan Uçucu Yağ Çeşitleri

Uçucu yağlar kokularına göre farklı ortam ve zamanlara uyum sağlar. Aşağıdaki yağlar evlerde sık tercih edilenler arasındadır.

• Lavanta. Çiçeksi ve yumuşak kokusuyla akşam saatlerinde ve yatak odalarında sıkça kullanılır.
• Portakal ve limon. Ferah ve canlı narenciye kokuları, gün içinde ve mutfak çevresinde hoş bir atmosfer yaratır.
• Okaliptüs. Serin ve keskin kokusu, kış aylarında sıkça tercih edilir.
• Nane. Ferahlatıcı ve canlandırıcı bir koku profiline sahiptir.
• Biberiye. Otsu ve odunsu kokusuyla çalışma alanlarında sevilir.

Lavantayı akşamları yatıştırıcı bulan biri için aynı koku, evdeki bir başkasına ağır ve rahatsız edici gelebilir. Bu yüzden koku seçiminde evdeki herkesin hassasiyeti gözetilir. Astımı, migreni ya da kokuya karşı hassasiyeti olan biri varsa kokunun yoğunluğu düşük tutulur.

Uçucu Yağ ile Oda Kokusu Arasındaki Fark

Evde koku denildiğinde akla gelen her ürün uçucu yağ değildir. Uçucu yağlar bitkiden doğrudan elde edilen yoğun özlerdir. Oda kokuları ise çoğunlukla parfüm ve esans bileşenleriyle hazırlanır ve ortama kalıcı, dengeli bir koku vermek amacıyla tasarlanır.

Karaca'nın oda kokuları seçkisinde çiçeksi, ferah, sabun ve vanilya notaları taşıyan farklı koku profilleri bulunur ve koku modu filtresiyle aromaterapi esintili kokular ayrıca listelenir. Bu ürünler aromaterapi yağı değil, ortam kokusudur. Uçucu yağlarla aynı amaçla üretilmez ve aynı şekilde kullanılmaz. Oda kokusu ambalajındaki talimata göre kullanılır, cilde sürülmez, difüzöre ya da buhurdanlığa eklenmez.

Evde Uçucu Yağ Kullanım Yöntemleri

Koklama ve Buhurdanlık

Uçucu yağ kullanmanın en basit yolu koklamadır. Bir mendile damlatılan bir iki damla yağ, kokuyu kısa ve kontrollü biçimde sunar. Yağ damlatılan mendil de çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı bir yerde tutulur. Buhurdanlıklarda ise bir kase suyun içine birkaç damla yağ eklenir ve su ısıtılarak kokunun ortama yayılması sağlanır. Buhurdanlıktaki suyun bitmemesine dikkat edilmeli ve buhurdanlık gözetimsiz bırakılmamalıdır.

Cilde Uygulama

Uçucu yağlar seyreltilmeden doğrudan cilde sürülmez. Badem ya da jojoba gibi bir taşıyıcı yağla seyreltme yapılır. Uygun oran yağın türüne, uygulanan bölgeye, kişinin yaşına ve cilt yapısına göre değişir. Yüz gibi hassas bölgelerde çok daha düşük oranlar tercih edilir. Bu yüzden genel bir oran yerine ürün etiketindeki bilgi ve bir uzmanın önerisi esas alınır.

İlk kullanımdan önce seyreltilmiş karışımın kolun iç kısmında küçük bir alana sürülmesi ve bir iki gün beklenmesi, olası bir tahrişi erken fark etmeye yardımcı olur. Ancak bu test alerjik bir tepkiyi önlemez ve sonraki kullanımlarda güvenliği garanti etmez. Kızarıklık, kaşıntı ya da yanma görüldüğünde kullanım bırakılır.

Güvenli Kullanım İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Uçucu yağlar doğal kaynaklı olsa da zararsız değildir.

• Yutulmaz. Uçucu yağlar içilmez veya yiyeceklere eklenmez. Yanlışlıkla yutulması, göze kaçması ya da bir çocuğun yağa ulaşması durumunda Ulusal Zehir Danışma Merkezi'nin 114 numaralı hattından bilgi alınır. Nefes almada güçlük, bilinç kaybı veya nöbet gibi acil durumlarda 112 aranır.
• Göz ve ağızdan uzak tutulur. Yağ bulaşan eller yıkanmadan yüze dokunulmaz.
• Narenciye yağlarına dikkat edilir. Bazı narenciye uçucu yağları cilde uygulandıktan sonra güneş ışığıyla temas ettiğinde kızarıklık ve yanık benzeri cilt tepkilerine yol açabilir. Bu nedenle cilde uygulama öncesinde ürünün güneş hassasiyetiyle ilgili uyarıları kontrol edilir.
• Çocuklar için ayrıca özen gösterilir. Çocukların cildi ve solunum yolları yetişkinlere göre daha hassastır. Nane ve okaliptüs gibi bazı yağlar küçük çocuklarda solunum sorunlarına yol açabilir. Risk çocuğun yaşına, yağın türüne ve kullanım biçimine göre değiştiği için bebek ve küçük çocukların bulunduğu evlerde uçucu yağ kullanmadan önce çocuk doktoruna danışılır. Şişeler çocukların ulaşamadığı yerlerde saklanır.
• Hamilelik ve kronik rahatsızlıklarda hekime danışılır. Hamilelik, emzirme, astım ve alerji gibi durumlarda uçucu yağ kullanımı öncesinde hekime danışılması önem taşır. Cilt hassasiyeti bulunanlar ve düzenli ilaç kullananlar da kullanacakları yağın kendileri için uygun olup olmadığını sağlık uzmanına danışarak değerlendirmelidir.
• Evcil hayvanlar korunur. Uçucu yağlar evcil hayvanların tüyüne veya derisine sürülmez. Kuşların solunum yolları uçucu yağlara ve yoğun kokulara karşı özellikle hassastır. Bu nedenle kuş bulunan evlerde difüzör kullanılmaması önerilir. Kedi ve köpek bulunan evlerde de difüzör kullanımından kaçınmak veya veteriner hekime danışmadan kullanmamak daha güvenli bir yaklaşımdır.

Uçucu yağ şişelerinin, mumların ve koku taşlarının çocuk ve evcil hayvanlardan uzak, havadar tek bir köşede toplanması bu kuralları uygulamayı kolaylaştırır. Böyle bir alanın yer seçiminden ışığına kadar nasıl kurulduğu evde aromaterapi köşesi yazısında adım adım anlatılır.

Uçucu Yağlar Nasıl Saklanır

Uçucu yağlar ışık, ısı ve hava ile temas ettiğinde bozulur. Bozulan yağın cildi tahriş etme olasılığı artar. Bu yüzden yağlar koyu renkli cam şişelerde, ağzı sıkıca kapalı olarak ve güneş görmeyen serin bir yerde saklanır. Damlalıklı şişeler hem doğru miktarı ayarlamayı kolaylaştırır hem de çocukların yanlışlıkla fazla miktara ulaşmasını zorlaştırır.

Uçucu Yağ ile Bitki Çayı Aynı Şey Değildir

Lavanta, nane ya da biberiye adı hem uçucu yağlarda hem de bitki çaylarında geçtiği için bu iki ürün zaman zaman karıştırılır. Bitki çayı, kurutulmuş yaprak ya da çiçeklerin sıcak suda demlenmesiyle hazırlanır ve içilmek üzere tasarlanır. Uçucu yağ ise aynı bitkinin yoğunlaştırılmış özüdür ve içilmez. Nane kokusunu seven biri için bir demlik içinde demlenen taze nane ya da kurutulmuş ıhlamur, mutfakta güvenle tadılan bir seçenektir. Uçucu yağ ise yalnızca koku için kullanılır.

Evde Koku ve Atmosfer Oluşturma

Evde kokuda ölçü, yoğunluktan daha belirleyicidir. Gün içinde narenciye gibi ferah notalar, akşam saatlerinde lavanta gibi yumuşak çiçeksi kokular tercih edilir. Kokuyu odaya göre ayırmak da ortamı dengeler. Salonda çubuklu bir oda kokusu, çalışma masasında küçük bir koku taşı, yatak odasında ise yalnızca havalandırılmış temiz bir ortam yeterli olur.

Doğrudan uçucu yağ kullanmadan koku katmak isteyenler için kristal koku taşları, oda spreyleri ve kolonyalar farklı bir seçenek sunar. Kişisel bakım ürünleri arasında bu ürünler farklı koku profilleriyle bir arada yer alır. Hangi ürün seçilirse seçilsin, ambalajdaki talimata uymak ve odayı düzenli olarak havalandırmak evde koku kullanımının iki temel kuralıdır.