Yonca, baklagiller familyasına ait olan ve dünya genelinde yaygın olarak tarımı yapılan otsu bir bitki türüdür. Latince adı Medicago sativa olan bu bitki, özellikle hayvancılık sektöründe yüksek besin değeri taşıması nedeniyle "yem bitkilerinin kraliçesi" olarak adlandırılır. Üç yapraklı karakteristik yapısıyla kolayca tanınan yonca, toprağı azot bakımından zenginleştirme özelliğine sahiptir ve bu sebeple tarımsal nöbetleşme sistemlerinde toprağın verimini artırmak amacıyla sıklıkla tercih edilir.

Genellikle çok yıllık bir bitki olan yonca, derinlere inen güçlü kök yapısı sayesinde toprağın alt katmanlarındaki su ve minerallere ulaşabilir. Protein, vitamin ve mineral bakımından oldukça zengin olması onu en değerli kaba yem kaynaklarından biri haline getirir. Sadece hayvan beslemesinde değil, aynı zamanda derin kökleri sayesinde erozyonu önleme ve toprağın yapısını iyileştirme gibi ekolojik faydalar sağlamak amacıyla da yetiştirilir.

Yonca bitkisi, yüksek adaptasyon yeteneği sayesinde dünyanın hemen hemen her kıtasında ve çok farklı iklim kuşaklarında yetişme imkanı bulur. Kökeni Orta Asya ve Ön Asya bölgelerine dayanmasına rağmen günümüzde Kuzey Amerika'dan Avrupa'ya, Avustralya'dan Güney Amerika'ya kadar geniş bir coğrafyada üretimi yapılır. Ilıman iklimleri daha çok sevmekle birlikte, dayanıklı yapısı sayesinde soğuk kış şartlarına veya sıcak yaz kuraklıklarına karşı direnç gösterebilen çeşitleri de mevcuttur.

Toprak isteği bakımından aşırı seçici olmamakla birlikte, yonca en verimli gelişimini drenajı iyi olan, tınlı, kumlu ve kireçli topraklarda gösterir. Taban suyu çok yüksek olan veya aşırı asidik topraklarda verimi düşebilir ancak sulama imkanı bulunan kurak arazilerde derin kökleri sayesinde başarılı bir şekilde büyür. Türkiye'nin iklim şartları yonca tarımı için oldukça elverişlidir ve kıyı şeritlerinden iç bölgelere kadar ülkenin neredeyse tamamında, özellikle sulanabilir tarım arazilerinde yoğun olarak yetiştirilir.

Yonca evrensel olarak şans, inanç ve doğanın döngüsü ile ilişkilendirilen güçlü bir semboldür. En yaygın türü olan üç yapraklı yonca, tarih boyunca pek çok kültürde kutsal kabul edilmiştir. Özellikle İrlanda kültüründe Aziz Patrick ile özdeşleşen bu bitki, Hristiyanlık inancında Baba, Oğul ve Kutsal Ruh üçlemesini temsil etmek için kullanılmıştır. Üç yaprağın her birinin ayrı bir anlamı olduğuna inanılır ve bu anlamlar genellikle inanç, umut ve sevgidir. Doğanın uyanışını simgeleyen yonca, bahar aylarının ve yenilenmenin de habercisi olarak görülür.

Dört yapraklı yonca ise doğada oldukça nadir rastlanan bir genetik varyasyon olduğu için "iyi şansın" mutlak sembolü haline gelmiştir. İstatistiksel verilere göre her 5.000 ile 10.000 üç yapraklı yonca arasında sadece bir tane dört yapraklı yonca bulunur. Bu nadirlik durumu, onu bulan kişinin özel olduğuna ve büyük bir şans elde edeceğine dair yaygın bir inanç geliştirmiştir. Dördüncü yaprağın anlamı doğrudan "şans" olarak kabul edilir ve bu sembol günümüzde takılardan logolara kadar pek çok alanda uğur getirmesi amacıyla kullanılır.

Yonca bitkisi, derinlere inen kök sistemi ve yüksek besin değeri ile tarımsal açıdan stratejik öneme sahip çok yıllık bir bitkidir. Toprak üstü aksamı dik veya yatık olarak gelişebilir ve gövde üzerinde genellikle üç adet yaprakçık bulunur. Baklagiller familyasının bir üyesi olması sebebiyle köklerinde yaşayan bakteriler sayesinde havadaki serbest azotu toprağa bağlama gibi eşsiz bir biyolojik özelliğe sahiptir. Bu özellik toprağın verimini artırırken kimyasal gübre ihtiyacını azaltır.

Yonca bitkisi sağlıklı bir gelişim gösterebilmek için güneş ışığını doğrudan alabileceği açık alanlara ihtiyaç duyar. Gölge alanlarda yetiştirildiğinde gövde yapısı zayıflar ve bitkiden beklenen verim ne yazık ki elde edilemez. Sulama rejimi bitkinin yaşına göre değişiklik gösterir çünkü yeni ekilen yoncaların kökleri henüz yüzeyde olduğu için sık sık sulanması gerekirken kökler derine indikçe bitki kendi suyunu bulabilir hale gelir. En yüksek verimi almak için özellikle kurak yaz aylarında toprağın nem dengesinin korunması ve bitkinin susuz bırakılmaması büyük önem taşır.

Bakım sürecinin bir diğer önemli parçası ise gübreleme ve yabancı otla mücadele işlemleridir. Yonca toprağa azot bağlayan bir bitki olduğu için yoğun azotlu gübreye ihtiyaç duymaz ancak ekim aşamasında fosfor ağırlıklı gübrelerin kullanılması kök gelişimini ciddi oranda hızlandırır. Hasat zamanı geldiğinde bitkinin belirli bir yükseklikten biçilmesi gerekir ve bu işlem bitkinin kendini yenileyerek bir sonraki hasada daha gür bir şekilde hazırlanmasını sağlar. Tarlada veya bahçede yoncanın besinine ortak olabilecek ayrık otu gibi istilacı türlerin düzenli olarak temizlenmesi bitkinin yaşam süresini ve kalitesini artırır.

Yonca üretiminde en yaygın ve en sağlıklı yöntem tohumla çoğaltma tekniğidir. İlkbahar veya sonbahar aylarında yapılan ekim işlemi için toprağın özenle hazırlanması ve tohum yatağının iyice sıkılaştırılması gerekir. Tohumlar yapı olarak çok küçük olduğu için derine gömülmemeli ve yüzeye yakın bir şekilde serpildikten sonra üzerleri ince bir toprak tabakasıyla veya sürgü ile örtülmelidir. Ekimden sonra can suyunun verilmesi ve toprağın nemli tutulmasıyla birlikte tohumlar kısa süre içinde çimlenir ve güçlü bir kök sistemi oluşturarak hızla büyümeye başlar.

Yonca bitkisi iklim koşullarına ve ekim zamanına bağlı olarak genellikle ilkbahar sonu ile yaz başı arasındaki dönemde çiçeklenmeye başlar. Bitkinin mor veya eflatun renkli salkım çiçekleri sıcaklıkların artmasıyla birlikte kendini gösterir ancak tarımsal üretimde amaç yüksek proteinli ot elde etmek olduğu için bitkiler genellikle tam çiçeklenme aşamasına gelmeden yani çiçeklerin sadece yüzde onu açtığında biçilir. Tohum üretimi hedeflenen tarlalarda ise bitkinin yaşam döngüsünü tamamlamasına izin verilir ve yaz ayları boyunca tarlalar mor çiçeklerle kaplanarak arılar için eşsiz bir nektar kaynağına dönüşür.

Yonca bitkisi doğal yapısı gereği metrelerce derine inen güçlü bir kök sistemine sahiptir ve bu durum onun saksı gibi sınırlı alanlarda yetiştirilmesini aslında oldukça zorlaştırır. Standart boyuttaki ev saksıları bitkinin ihtiyaç duyduğu kök derinliğini sağlayamaz ve bitki bir süre sonra gelişimini durdurarak cılız kalır. Ancak sadece görsel bir yeşillik sağlamak veya hobi amaçlı şans yoncası yetiştirmek isterseniz derinliği en az otuz veya kırk santimetreyi bulan büyük saksılar kullanarak bitkinin yaşamasını mümkün kılabilirsiniz.

Saksıda yetiştirme kararını verdiğinizde dikkat etmeniz gereken en önemli nokta drenajı yüksek toprak kullanımı ve güneş ışığı faktörüdür. Bitki günde en az birkaç saat doğrudan güneş ışığı alabileceği balkon veya pencere önü gibi aydınlık alanlara yerleştirilmelidir. Kapalı alanda hava akımının az olması bitkide mantar hastalıklarına davetiye çıkarabileceği için bitkinin bulunduğu ortamın sık sık havalandırılması ve toprağın kökleri çürütecek kadar çok sulanmaması büyük önem taşır.

Yonca bitkisi genetik olarak çok yıllık bir türdür ve uygun şartlar altında ekildiği alanda uzun süre varlığını sürdürebilir. Tarımsal açıdan bakıldığında en yüksek ve en kaliteli verimin alındığı süreye ekonomik ömür denir ve bu süre genellikle dört ile beş yıl ile sınırlıdır. Beşinci yıldan sonra tarladaki bitki sıklığı azalır ve yabancı otlar çoğalmaya başlar ancak biyolojik olarak incelendiğinde iyi bakılan bir yonca bitkisinin yedi hatta on yıla kadar yaşayabildiği bilinmektedir.