Dünya genelinde ve özellikle Anadolu topraklarında yetişen fındıklar, fiziksel formlarına, yağ oranlarına ve iç dolgunluklarına göre kategorize edilirler. Ticari olarak en çok rağbet gören türler genellikle "Giresun Kalite" ve "Levant Kalite" olarak iki ana grupta toplansa da, botanik olarak onlarca farklı varyete mevcuttur. Bu çeşitlilik, fındığın kavrulma performansından çikolata sanayisindeki kullanım amacına kadar pek çok teknik detayı doğrudan belirler.

Doğada ve ticari pazarda en sık rastlanan fındık çeşitleri şunlardır:

Dünyanın en kaliteli fındığı olarak kabul edilen Tombul fındık, özellikle Giresun bölgesinin yüksek rakımlı ve nemli yamaçlarında en iyi verimini verir. İnce kabuklu, küreye yakın yuvarlak bir forma sahip olan bu tür, yüksek yağ oranı ve kolay zar atan yapısıyla bilinir. Türk fındığının dünya markası olmasındaki en büyük pay bu çeşide aittir.

Tadına bakıldığında diğer çeşitlere göre çok daha yoğun, tatlı ve aromatik bir profil sergiler. Kavrulduğunda zarı tamamen soyulduğu için özellikle lüks çikolata imalatında ve nitelikli pastacılıkta vazgeçilmez bir hammadde olarak kullanılır.

Palaz fındık, genellikle Ordu ilinde yaygın olarak yetiştirilen, Tombul fındığa göre biraz daha iri ve basık bir yapıya sahip olan çeşittir. Kabuğu daha kalın ve serttir, bu da onu dış etkenlere karşı daha dayanıklı kılar. Yağ oranı Tombul fındığa göre bir miktar daha düşük olsa da oldukça lezzetlidir.

Bu tür, genellikle sofralık kuruyemiş olarak tüketilmeye çok uygundur. İriliği ve dolgun iç yapısı sayesinde kuruyemiş paketlerinin görsel kalitesini artırır. Endüstriyel alanda ise daha çok un haline getirilerek veya kıyılarak kek ve bisküvi yapımında tercih edilir.

Trabzon ve çevresinde yoğun olarak yetiştirilen Foşa fındığı, iri ve gösterişli yapısıyla dikkat çeker. Kabuğu parlak, kalın ve kırmızımsı bir renge sahiptir. İç meyvesi kabuğu tam doldurur ancak zar atma özelliği Tombul fındık kadar yüksek değildir.

Lezzet açısından daha hafif ve nötr bir aromaya sahiptir. Görsel ihtişamı nedeniyle genellikle kabuklu olarak satışa sunulur veya büyük meyveli fındık arayan kuruyemiş üreticileri tarafından tercih edilir. Tuzlanarak kavrulduğunda karakteristik çıtırlığı ön plana çıkar.

Ordu bölgesinin yüksek kesimlerine uyum sağlamış olan Çakıldak fındığı, soğuğa karşı direnciyle bilinen bir türdür. Diğer çeşitlere göre daha geç çiçek açtığı için ilkbahar donlarından daha az etkilenir. Meyvesi orta büyüklükte ve hafif oval bir yapıdadır.

Tat profili oldukça dengelidir ve kendine has bir gevrekliğe sahiptir. Son yıllarda üretim alanı hızla genişleyen bu tür, hem iç piyasada hem de ihracatta önemli bir hacme ulaşmıştır. Özellikle fındık ezmesi yapımında kıvam artırıcı olarak kullanılır.

Adından da anlaşılacağı üzere uç kısımları sivri ve uzunca bir yapıya sahip olan bu tür, en eski fındık çeşitlerinden biridir. Kabuğu ince olmasına rağmen iç meyvesi her zaman kabuğu tam doldurmaz, bu da onu "randıman" açısından bazen riskli kılar.

Sivri fındığın asıl gücü dayanıklılığındadır; uzun süre tazeliğini koruyabilir. Aroması daha az yağlı ve daha "kuru" bir his verir. Bu nedenle diyet ürünlerinde veya hafif atıştırmalıklarda, yoğun yağ tadı istenmeyen tariflerde sıklıkla karşımıza çıkar.

Genellikle Giresun ve çevresinde yetişen, meyve orta kısmı boğumlu veya daha ince görünen estetik bir çeşittir. Kabuğu oldukça ince ve kırılgandır. İç meyvesi beyaz ve pürüzsüzdür.

Mutfak sanatlarında dekoratif amaçlı kullanımı yaygındır. Tadı oldukça hafiftir ve zarını kolayca atabilmesi sayesinde beyazlatılmış fındık (blanched) üretiminde tercih edilen yan çeşitlerden biridir.

Badem fındık, ismini bademi andıran uzun ve yassı formundan alır. Kabuğu çok ince olduğu için elle bile kolayca kırılabilir. Genellikle ev bahçelerinde hobi amaçlı veya yerel pazarlar için üretilir, büyük endüstriyel bahçelerde ana tür olarak pek bulunmaz.

Oldukça tatlı ve sütlü bir aroması vardır. İnce kabuğu ve gevrek iç yapısı sayesinde taze (çotuklu) tüketim için en ideal türlerden biridir. Kuruyemiş tabağında farklı formuyla hemen ayırt edilir.

Kalınkara, kurağa ve olumsuz toprak koşullarına en dayanıklı fındık türlerinden biridir. Meyvesi koyu kahverengi, kalın kabuklu ve oldukça serttir. İç meyvesi ise genellikle orta iriliktedir.

Bu çeşit, yüksek lif oranı ve tok dokusuyla bilinir. Endüstride daha çok fındık yağı üretimi için bir hammadde olarak görülse de, aromatik olarak odunsu ve derin notalar barındırır. Köy usulü kavurmalarda çok lezzetli sonuçlar verir.

Trabzon bölgesinin en karakteristik türlerinden biri olan Mincane, hızlı büyüyen ve erken meyve veren bir çeşittir. Meyveleri orta büyüklükte, yuvarlak ve parlaktır. İç dolgunluğu oldukça yüksektir.

Tat profili bakımından çok yönlüdür; hem tatlılarda hem de tuzlu karışımlarda iyi sonuç verir. Özellikle fındıklı dondurma ve gelato yapımında, aromayı baskılamadan destekleyen yapısı nedeniyle tercih edilir.

Adını iç meyvesini saran zarın koyu kırmızı/mor renginden alan bu nadir tür, görsel olarak dünyanın en ilginç fındıklarından biridir. Genellikle süs bitkisi olarak veya özel koleksiyon bahçelerinde yetiştirilir.

Tadı diğer türlere göre biraz daha buruk ve antosiyanin içeriği nedeniyle hafif meyvemsidir. Sağlık açısından antioksidan değerinin daha yüksek olduğu düşünülmektedir. Genellikle gurme tabaklarda renk katması amacıyla veya özel karışımlarda kullanılır.