Üzüm, Anadolu topraklarında binlerce yıldır yetiştirilen en bereketli meyvelerden biridir. İklim çeşitliliği sayesinde ülkemizin hemen her bölgesinde farklı özelliklere sahip üzüm bağları bulunur. Sofralık, kurutmalık veya şıralık olarak değerlendirilen bu meyve, rengine, çekirdek yapısına ve tadına göre onlarca farklı türe ayrılır.

Türkiye'de en çok bilinen ve üretilen üzüm çeşitleri şunlardır:

Sultaniye üzümü Türkiye'nin dünyada en çok tanınan üzümüdür. Tanesi orta büyüklüktedir ve oval bir şekli vardır. Rengi yeşilden sarıya çalar ve kabuğu oldukça incedir. En önemli özelliği içinde çekirdek bulunmamasıdır. Genellikle Ege Bölgesi'nde, özellikle Manisa bağlarında yetişir.

Bu üzüm hem taze olarak sofrada hem de kurutularak tüketilir. Çekirdeksiz olduğu için yemesi çok kolay ve keyiflidir. Üretilen miktarın büyük bir kısmı kurutulur ve yurt dışına satılır. Tadı oldukça tatlıdır. Kuru hali kış aylarında keklerde ve pastalarda sıkça kullanılır.

Çavuş üzümü iriliği ve lezzetiyle bilinen çok kaliteli bir türdür. Taneleri oldukça büyük, yuvarlak veya hafif ovaldir. Kabuğu o kadar incedir ki neredeyse şeffaf görünür. Rengi sarımsı yeşildir ve içinde çekirdek bulunur. Bozcaada bu üzümün en meşhur olduğu yerlerden biridir.

Kendine has çok hoş bir kokusu ve aroması vardır. Kabuğu ince olduğu için taşınmaya pek dayanıklı değildir ve çabuk zedelenir. Bu yüzden toplandığı yerde taze taze tüketilmesi makbuldür. Isırıldığında ağızda hemen dağılır. Sofralık üzümler arasında en kıymetli olanlardan biridir.

Razaki üzümü dayanıklılığı ve iri taneleriyle tanınır. Şekli uzun ve ovaldir, rengi ise altın sarısına yakındır. Kabuğu diğer üzümlere göre biraz daha kalındır. İçinde birkaç tane çekirdek bulunur. Türkiye'nin pek çok bölgesinde ve Marmara'da kolayca yetişir.

Kalın kabuğu sayesinde uzun süre tazeliğini korur. Raf ömrü uzundur ve taşınırken kolayca ezilmez. Yerken ağızda kıtır kıtır bir his bırakır. Oldukça tatlı ve sulu bir yapısı vardır. Genellikle sofralık olarak tüketilen ve pazarlarda en sık rastlanan türlerden biridir.

İzmir ve çevresiyle özdeşleşen bu üzüm, adını kendine has güçlü kokusundan alır. Taneleri orta büyüklükte ve yuvarlak bir yapıdadır. Rengi genellikle açık yeşil ile sarı arasındadır. Kabuğu incedir ve güneşi gördükçe üzerinde çil benzeri lekeler oluşabilir.

En belirgin özelliği ağızda bıraktığı yoğun aromasıdır. Yerken parfüm benzeri bir "misk" kokusu hissedilir. Bu aromatik yapısı nedeniyle sadece sofralık olarak değil, meyve suyu yapımında da tercih edilir. Tadı oldukça tatlıdır ve diğer üzümlerden kokusuyla hemen ayırt edilir.

Müşküle üzümü, hasat zamanı en geç olan türlerden biridir. Genellikle sonbaharın sonlarına doğru olgunlaşır. Taneleri çok iridir ve şekli ovaldir. Rengi sarıdan kehribara döner. Kabuğu oldukça kalındır ve eti sert bir yapıdadır.

Bu üzümün en büyük avantajı dayanıklılığıdır. Kalın kabuğu sayesinde toplanmadan dalında uzun süre bekleyebilir veya kış ayları için soğuk depolarda saklanabilir. Bu yüzden "kış üzümü" olarak da bilinir. Yerken kıtır kıtır bir ses gelir ve oldukça suludur.

Horoz karası üzümü koyu mor veya siyaha yakın rengiyle dikkat çeker. Taneleri oldukça iridir ve şekli diğerlerinden farklı olarak uzun silindir biçimindedir. Bu uzun yapısı nedeniyle horoz gagasına veya tırnağına benzetilir. Genellikle çekirdekli bir türdür.

Güneydoğu Anadolu, özellikle Kilis ve Gaziantep taraflarında sıkça yetiştirilir. Kabuğu orta kalınlıktadır ve hafif mayhoş bir tadı olabilir ancak içi tatlıdır. Hem taze olarak sofrada tüketilir hem de kurutularak kışa saklanır. Kurutulduğunda iri ve etli yapısını korur.

Adını tanelerinin iriliğinden ve koyu renginden alan bu üzüm, Doğu Anadolu Bölgesi'nde, özellikle Elazığ ve Malatya çevresinde yetişir. Taneleri oldukça büyük, yuvarlak ve etlidir. Rengi koyu mor veya siyahımsı bir tondadır. Kabuğu ince olmasına rağmen bol sulu bir yapıya sahiptir.

Tadı hafif mayhoş ile tatlı arasında dengeli bir aromaya sahiptir. İçindeki asit oranı diğer üzümlere göre biraz daha hissedilirdir, bu da ona diri bir tat verir. Genellikle şıra ve meyve suyu yapımında kullanılsa da sofralık olarak da sevilerek tüketilen, bölgenin en kıymetli üzümlerindendir.

Tokat bölgesiyle özdeşleşen Narince, adından da anlaşılacağı gibi narin ve ince bir yapıya sahiptir. Taneleri orta büyüklükte, oval ve sarımtırak yeşil renktedir. Kabuğu incedir ve kendine has hafif bir aroması vardır. Genellikle salkımları sıkı değil, biraz daha seyrek taneli olur.

Bu üzümü diğerlerinden ayıran en büyük özellik, meyvesi kadar yaprağının da değerli olmasıdır. Yaprakları incecik, tüysüz ve damarsız olduğu için Türk mutfağının meşhur yaprak sarması yapımında en çok bu türün yaprakları tercih edilir. Meyvesi ise hem sofralık olarak tüketilir hem de yıllandırılmaya uygun yapısı vardır.

Ankara'nın Kalecik ilçesinde, Kızılırmak vadisinin ikliminde yetişen yerel bir türdür. Taneleri yuvarlak ve orta büyüklüktedir. Rengi koyu kırmızı ile maviye çalan mor arasındadır. Kabuğu ne çok ince ne de çok kalındır, ideal bir dengeye sahiptir.

En belirgin özelliği kırmızı meyve aromalarını andıran çok güçlü ve hoş bir kokuya sahip olmasıdır. Şeker oranı ve asiditesi birbirini çok iyi dengeler. Bu yüzden yerken ne çok tatlı ne de ekşi gelir. Türkiye'nin en kaliteli üzümlerinden biri olarak kabul edilir ve hem taze tüketimde hem de üzüm suyu yapımında kullanılır.