Papatyagiller (Asteraceae) ailesinin bir üyesi olan tarhun otu, ince uzun yaprakları ve çalımsı yapısıyla tanınır. Botanik dünyasında Artemisia dracunculus adıyla bilinen tarhun otu, bazı kaynaklarda "Ejderha Otu" olarak da isimlendirilir. Anavatanı Sibirya ve Moğolistan tarafları olan tarhun otu, zamanla Avrupa’ya ve oradan da tüm dünyaya yayılmıştır.

Tarhun otu, çok yıllık bir bitkidir ve genellikle güneşli alanları sever. Tarhun otunun yaprakları, bitkinin en değerli kısmıdır çünkü tüm aroma ve uçucu yağlar bu yapraklarda toplanır. Tarhun otunun tadı, meyan kökü ve anason karışımı bir aromaya sahiptir. Bu baskın tat profili, tarhun otunun diğer baharatlarla karıştırılmadan tek başına "yıldız" olmasını sağlar.

Dünya mutfak literatüründe tarhun otu denildiğinde akla genellikle iki ana tür gelir. Bu iki tür arasındaki farkı bilmek, tarhun otunu yemeklerde doğru kullanmak için oldukça önemlidir.

Fransız Tarhunu ve Rus Tarhunu Arasındaki Farklar

Piyasadaki tarhun otu çeşitleri genellikle Fransız tarhunu ve Rus tarhunu olarak ikiye ayrılır. Mutfak şeflerinin ve gurmelerin tercihi neredeyse her zaman Fransız tarhunu olur. Fransız tarhunu, o bilinen narin, tatlı ve hafif biberli anason tadını veren türdür.

Rus tarhunu ise görünüş olarak Fransız tarhunu ile çok benzerdir ancak lezzet profili oldukça farklıdır. Rus tarhunu daha dayanıklı ve soğuğa dirençli bir bitki olmasına rağmen, aroması çok daha zayıf ve tadı daha acıdır. Rus tarhunu, yaşlandıkça aromasını tamamen kaybedebilir ve otsu bir tada dönüşebilir. Bu sebeple yemeklerde o karakteristik lezzeti yakalamak için mutlaka gerçek Fransız tarhunu tercih edilmelidir.

Tarhun otu, içerdiği vitaminler, mineraller ve antioksidan bileşenler sayesinde sağlık üzerinde pek çok olumlu etkiye sahiptir.

Tarhun otu, mutfakta çok yönlü bir kullanıma sahiptir ancak baskın tadı nedeniyle dikkatli kullanılmalıdır. Tarhun otunun en iyi uyum sağladığı protein kaynakları tavuk, balık ve yumurtadır. Özellikle fırında tavuk yaparken üzerine serpiştirilen taze tarhun otu, yemeğin lezzetini bir üst seviyeye taşır.

Fransız mutfağının en ünlü soslarından biri olan "Béarnaise Sos"un (Bernez Sos) ana karakterini tarhun otu oluşturur. Bu sos, bonfile gibi kırmızı etlerin yanında servis edilir ve tarhun otunun aroması olmadan bu sosun orijinal tadı yakalanamaz. Aynı şekilde mayonez bazlı "Tartar Sos" yapımında da sıklıkla tarhun otu veya tarhun otlu sirke kullanılır.

Anadolu mutfağında, özellikle Bayburt ve Erzurum yöresinde tarhun otu çorbalarda ve börek içlerinde kullanılır. Tarhun otu, omletlere ve çırpılmış yumurtalara da çok yakışır. Sebze yemeklerinde ise patates, kuşkonmaz ve mantar ile tarhun otu mükemmel bir uyum yakalar.

Ev Yapımı Tarhunlu Sirke

Tarhun otunu tüketmenin en popüler yollarından biri de sirke içerisinde bekletmektir. Temizlenmiş ve kurulanmış taze tarhun otu dalları, beyaz sirke veya elma sirkesi dolu bir şişenin içerisine atılır. Yaklaşık 2-3 hafta bekletilen sirke, tarhun otunun aromasını tamamen içine hapseder. Elde edilen bu tarhun otlu sirke, salatalarda sos olarak kullanıldığında harika bir lezzet verir.

Taze tarhun otu, narin yapraklı bir bitki olduğu için toplandıktan veya satın alındıktan sonra hızla solabilir. Tarhun otunu en taze haliyle korumak için nemli bir kağıt havluya sarmak ve buzdolabının sebzelik bölümünde saklamak gerekir. Bu yöntemle taze tarhun otu yaklaşık bir hafta boyunca tazeliğini koruyabilir.

Tarhun otunu daha uzun süre saklamak için dondurucu yöntemi kullanılabilir. Taze tarhun otu yaprakları yıkanıp kurulandıktan sonra ince ince kıyılır. Buz kalıplarına paylaştırılan kıyılmış tarhun otu üzerine zeytinyağı dökülerek dondurulur. Yemek yaparken bu zeytinyağlı tarhun otu küpleri doğrudan tencereye atılabilir. Bu yöntem, tarhun otunun aromasını kurutma yöntemine göre daha iyi korur.

Kurutma yöntemi ise tarhun otunu saklamanın en geleneksel yoludur. Tarhun otu demetleri, doğrudan güneş ışığı almayan, havadar bir yerde baş aşağı asılarak kurutulur. Kuruyan tarhun otu yaprakları dallarından ayrılır ve hava almayan cam kavanozlarda saklanır. Ancak kurutulmuş tarhun otunun aroması, taze tarhun otuna göre daha hafiftir ve zamanla uçar.

Tarhun otunun sindirimi rahatlatıcı etkisinden faydalanmak için en iyi yöntem çayını demlemektir. Tarhun çayı, hem taze tarhun otu yapraklarından hem de kuru tarhun otundan hazırlanabilir.

Bir fincan kaynamış suyun içerisine bir tatlı kaşığı kuru tarhun otu veya birkaç dal taze tarhun otu eklenir. Fincanın ağzı kapatılarak 5-10 dakika kadar demlenmeye bırakılır. Tarhun otunun aromasının suya tam olarak geçmesi için demleme süresi önemlidir. Ancak tarhun otu gereğinden fazla suda bekletilirse çayın tadı acılaşabilir. Süzülen tarhun çayı, isteğe bağlı olarak bal veya limon ile tatlandırılarak tüketilebilir. Özellikle ağır yemeklerden sonra içilen tarhun çayı, mideyi hafifletir.

Doğal bitkilerin de bilinçsiz tüketildiğinde yan etkileri olabileceği unutulmamalıdır. Tarhun otu, Papatyagiller ailesinden olduğu için, bu familyadaki bitkilere (papatya, krizantem, kadife çiçeği vb.) alerjisi olan kişilerde alerjik reaksiyonlara neden olabilir.

Hamilelik ve emzirme döneminde tarhun otunun tıbbi amaçlı veya çay olarak aşırı tüketilmesi önerilmez. Tarhun otunun adet söktürücü etkisi olabileceğinden, gebelik sürecinde risk oluşturabilir. Yemeklerde baharat olarak az miktarda kullanılan tarhun otu genellikle güvenli kabul edilir.

Ayrıca tarhun otu kanın pıhtılaşmasını yavaşlatıcı bir etkiye sahip olabilir. Bu nedenle kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerin veya cerrahi operasyon geçirecek olanların tarhun otu tüketimini sınırlandırması ve doktorlarına danışması önemlidir.

Taze tarhun otu yerine kuru tarhun otu kullanılır mı?

Evet, tariflerde taze tarhun otu yerine kuru tarhun otu kullanılabilir ancak ölçüye dikkat etmek gerekir. Kuru baharatların aroması daha yoğun olduğu için, 1 yemek kaşığı taze tarhun otu yerine 1 çay kaşığı kuru tarhun otu kullanmak yeterli olacaktır.

Tarhun otunun tadı neye benzer?

Tarhun otunun tadı en çok anason ve meyan kökü ile benzetilir. Hafif acımsı, tatlı ve ferahlatıcı bir aroması vardır; bu baskın tat profili nedeniyle tarhun otu "sevilmesi ya da nefret edilmesi" muhtemel kesin karakterli bitkilerden biridir.

Tarhun otu zayıflatır mı?

Tarhun otu tek başına mucizevi bir zayıflama aracı değildir. Ancak tarhun otu sindirimi düzenlediği ve vücuttaki ödemi atmaya yardımcı olduğu için diyet listelerinde destekleyici bir bitki olarak yer alabilir.

Bebeklere tarhun otu verilir mi?

Bebeklerin sindirim sistemi gelişimi devam ettiği için ve olası alerji riskleri nedeniyle, doktor onayı olmadan bebeklere ve küçük çocuklara tarhun otu veya tarhun çayı verilmemelidir.