Botanik dünyasında Glycyrrhiza glabra adıyla bilinen meyan kökü, baklagiller familyasına ait, çalımsı bir bitkidir. Ancak bizi ilgilendiren kısmı, toprağın altında metrelerce uzayabilen o güçlü kökleridir. Anavatanı Rusya, Çin ve ülkemizin de içinde bulunduğu Mezopotamya topraklarıdır. Özellikle Anadolu’da Fırat ve Dicle nehirlerinin kıyısında kendiliğinden yetişen meyan, yöre halkı için tarih boyunca hem bir geçim kaynağı hem de doğal bir ilaç olmuştur.

Meyan kökünü diğer bitkilerden ayıran en temel özellik, yapısında barındırdığı "glisirizin" maddesidir. Bu madde, bildiğimiz sofra şekerinden (sakkaroz) yaklaşık 50 kat daha tatlıdır. İşte meyan kökünü çiğnediğinizde veya çayını içtiğinizde ağzınıza yayılan o yoğun, buruk tatlılığın kaynağı budur. Bu doğal tatlılık, onu tarih boyunca şekerin bulunmadığı veya pahalı olduğu dönemlerde tatlandırıcı olarak vazgeçilmez kılmıştır.

Tarihsel kayıtlara baktığımızda, meyan kökünün Eski Mısır’da firavun mezarlarına konulduğunu (öbür dünyada susuzluk çekmesinler diye), Büyük İskender’in ordularının uzun yürüyüşlerde susuzluklarını gidermek için bu kökleri çiğnediğini görüyoruz. Yani elinizde tuttuğunuz o kuru kök parçası, aslında insanlık tarihi kadar eski bir hikayeye sahip.

Meyan kökü, yüzyıllardır Geleneksel Çin Tıbbı'ndan Ayurveda'ya kadar pek çok kadim iyileştirme yönteminin baş tacı olmuştur. Günümüzde yapılan bilimsel araştırmalar da bu bitkinin anti-inflamatuar (iltihap giderici), anti-viral ve anti-bakteriyel özelliklerini destekler niteliktedir. Vücudu bir kalkan gibi koruyan, özellikle solunum ve sindirim sistemindeki mukoza tabakasını onaran yapısıyla bilinir.

Meyan kökünün bilinen başlıca faydaları şunlardır:

Meyan kökü, mutfakta oldukça çok yönlü bir malzemedir. İster serinletici bir şerbet, ister içinizi ısıtan bir çay, isterseniz de cildiniz için bir bakım kürü olarak kullanabilirsiniz. Ancak her kullanımda olduğu gibi, sunum ve hazırlık aşaması en az tarifin kendisi kadar önemlidir.

1. Geleneksel Lezzet: Meyan Kökü Şerbeti Tarifi

Sıcak yaz günlerinin veya kalabalık iftar sofralarının en ferahlatıcı eşlikçisidir. Yapımı biraz sabır ister ama sonucu buna değer.

Malzemeler:

Hazırlanışı: Meyan kökü liflerini yıkadıktan sonra derin bir kabın içerisine alın ve üzerine suyu ekleyin. Bu şekilde en az 4-5 saat, mümkünse bir gece bekletin. Bekledikçe suyun rengi koyu kola rengine dönecek ve aroması suya geçecektir. Ardından karışımı temiz bir tülbentten birkaç kez süzün. Tortusundan tamamen arınması çok önemlidir.

Hazırladığınız bu şifalı içeceği, sofranızın zarafetini yansıtacak şık bir sürahi içerisine alarak buzdolabında soğutun. Servis aşamasında ise içine bir dal taze nane veya bir dilim limon atarak, meşrubat bardaklarıyla sunum yapabilirsiniz. Köpüklü olması makbuldür, bu yüzden bardağa dökerken biraz yüksekten dökmeyi deneyebilirsiniz.

2. Şifa Dolu Bir Yudum: Meyan Kökü Çayı

Kış aylarında boğazınızda bir gıcık hissettiğinizde veya midenizde bir huzursuzluk olduğunda başvurabileceğiniz en pratik yöntemdir.

Hazırlanışı: Bir tatlı kaşığı kurutulmuş ve öğütülmüş meyan kökünü veya küçük parçalar halindeki kökü, bir fincan kaynar suyun içine atın. Yaklaşık 10 dakika demlenmesini bekleyin. Demleme süresi uzadıkça tat acılaşabilir, bu yüzden süreyi iyi ayarlamak gerekir.

Bu ritüeli daha keyifli hale getirmek için bitki çaylarının aromasını en iyi şekilde ortaya çıkaran french press modellerini kullanabilirsiniz. Çayınız demlendikten sonra, şık bir fincan takımı ile servis ederek kendinize ayırdığınız bu şifa molasının tadını çıkarabilirsiniz. Tadı zaten şekerli olduğu için ekstra tatlandırıcıya ihtiyaç duymazsınız.

3. Cilt Bakımı ve Harici Kullanım

Meyan kökü sadece içilerek değil, cilde sürülerek de fayda sağlar. Demlediğiniz ve soğuttuğunuz meyan kökü çayını bir pamuk yardımıyla yüzünüze tonik olarak uygulayabilirsiniz. Özellikle cilt lekeleri ve renk eşitsizlikleri üzerinde düzenli kullanımda aydınlatıcı bir etki yarattığı bilinmektedir.

Her bitkisel üründe olduğu gibi, meyan kökünün de "doğal" olması, sınırsızca tüketilebileceği anlamına gelmez. Hatta meyan kökü, yan etkileri konusunda en dikkatli olunması gereken bitkilerin başında gelir. Bilinçsiz tüketim şifa yerine zarar getirebilir.

Meyan kökü zayıflatır mı, diyetlerde kullanılır mı?

Meyan kökü doğrudan bir zayıflama ilacı değildir ancak metabolizmayı destekleyici etkileri vardır. Bazı araştırmalar, vücut yağ kütlesini azaltmaya yardımcı olabileceğini gösterse de, iştah açıcı etkisi de kişiden kişiye değişebilir. Ayrıca, doğal da olsa şeker içerdiği ve su tutulumuna (ödem) neden olabileceği için diyet döneminde porsiyon kontrolü şarttır. Ödem yapma riski, tartıda kilonuzu olduğundan fazla görmenize neden olabilir.

Meyan kökü aç karnına mı yoksa tok karnına mı içilmeli?

Eğer mide ülseri, gastrit gibi mide astarını onarmaya yönelik bir amaçla kullanıyorsanız, sabahları aç karnına içilmesi midenin koruyucu tabakasını desteklemek için daha etkili olabilir. Ancak hassas bir bünyeniz varsa veya mide bulantısı yaşıyorsanız, yemeklerden 1-2 saat sonra, yani yarı tok karnına tüketmek daha güvenli bir tercih olacaktır.

Meyan kökü ses kısıklığına iyi gelir mi?

Kesinlikle evet. Meyan kökü, ses telleri ve boğaz için en etkili doğal nemlendiricilerden biridir. Boğazdaki kuruluğu alır, ses tellerini yağlar ve tahrişi azaltır. Bu özelliği nedeniyle öğretmenler, şarkıcılar ve sesini profesyonel olarak kullanan kişiler tarafından sıkça tercih edilir. Ilık meyan kökü çayı gargarası yapmak da sese iyi gelen yöntemlerden biridir.

Meyan kökü saç dökülmesine karşı etkili midir?

Meyan kökünün saç sağlığına dolaylı yoldan katkıları vardır. Saç derisindeki gözenekleri açmaya yardımcı olması ve kafa derisini nemlendirmesi sayesinde saç köklerinin daha iyi beslenmesine zemin hazırlar. İçeriğindeki fitoöstrojenler ve anti-androjenik özellikler nedeniyle, hormonal kökenli saç dökülmelerinde destekleyici olarak şampuanlara veya saç maskelerine eklendiği bilinmektedir.