Gülgiller (Rosaceae) familyasının en sevilen üyelerinden biri olan kiraz ağacı (Prunus avium), ismini ana vatanı olarak kabul edilen Giresun’un antik adı "Cerasus"tan alan, ılıman iklim koşullarına uyumlu ve kışın yapraklarını döken çok yıllık bir bitkidir. İlkbaharın müjdecisi olarak açtığı göz alıcı beyaz çiçekleri ve yaz başında olgunlaşan tatlı meyveleriyle bilinen bu ağaç, doğru bakım yapıldığında oldukça uzun ömürlü ve verimli olabilir; ancak sağlıklı gelişim gösterebilmesi için kışın belirli bir süre soğuğa maruz kalmaya ve köklerinin boğulmayacağı, hava alan topraklara ihtiyaç duyar.

Kiraz ağacının temel özellikleri şunlardır:

Türkiye, dünya kiraz üretiminde lider konumdadır ve ülkenin coğrafi yapısı sayesinde hemen her bölgesinde kiraz ağacı yetişebilir; ancak ticari anlamda en kaliteli ve yoğun üretim, ağacın ihtiyaç duyduğu "kış soğuklamasını" alabileceği ılıman iklim kuşaklarında toplanmıştır. Özellikle Ege Bölgesi, Göller Yöresi (Akdeniz'in iç kesimleri), İç Anadolu ve Marmara bölgeleri, kirazın hem erkenci hem de geççi türlerinin yetiştirilmesi için ideal olan mikro klima alanlarına sahiptir. Ege'nin kıyı kesimleri sezonu erken açarken, iç kesimlerdeki yaylalar gece-gündüz sıcaklık farkı sayesinde meyvenin aromasını ve kalibresini artırır.

İller bazında detaylandırıldığında; İzmir (özellikle Kemalpaşa), Manisa ve Bursa erkenci kiraz üretimiyle öne çıkarken, ihracatın belkemiğini oluşturan dayanıklı ve iri "Ziraat 900" (Napolyon) cinsi kirazların merkezi Afyonkarahisar (Sultandağı), Isparta (Uluborlu) ve Konya (Akşehir) hattıdır. Ayrıca Amasya ve Torosların yüksek rakımlı bölgelerinde de önemli miktarda üretim yapılır. Bu rakım ve iklim çeşitliliği sayesinde Türkiye'de kiraz hasadı, Mayıs ayının ortalarından başlayıp Ağustos ayının sonlarına kadar ülkenin farklı köşelerinde devam edebilir.

Kiraz ağacı bakımı, hem ağacın sağlığı hem de meyvelerin kalitesi (iriliği, tadı, çatlamaması) için oldukça kritik bir süreçtir. "Diktim ve unuttum" diyebileceğiniz bir ağaç değildir; özellikle su dengesi ve budama konusunda hassasiyet ister.

Verimli bir kiraz ağacı için dikkat etmeniz gereken temel bakım adımları şunlardır:

Sulama

Kiraz ağacının su isteği yüksektir ancak zamanlama hayati önem taşır.

Budanma

Kiraz ağacı güneşi sever, bu yüzden dalların iç kısımlarının da güneş alması gerekir.

Gübreleme

Ağacın besin ihtiyacını karşılamak için toprak analizi yaptırmak en doğrusudur, ancak genel bir takvim şöyledir:

Hastalık ve Zararlılarla Mücadele

Kirazın en büyük düşmanı Kiraz Sineğidir.

Kiraz ağacı ekimi için en ideal zaman, fidanın uykuda olduğu yaprak dökümü sonrası (Kasım-Aralık) veya su yürümeden önceki erken ilkbahar (Mart) dönemidir. Güneş alan ve rüzgardan nispeten korunaklı bir alan belirlendikten sonra, fidanın kök yapısına uygun olarak yaklaşık 60-70 cm derinliğinde ve genişliğinde bir çukur açılır; çıkan toprak yanmış ahır gübresi ile zenginleştirildikten sonra fidan, aşı noktası toprak seviyesinin mutlaka 5-10 cm üzerinde kalacak şekilde çukura yerleştirilir. Köklerin hava almaması için toprak iyice sıkıştırılıp bolca "can suyu" verildikten sonra, fidanın rüzgardan etkilenip eğilmesini önlemek amacıyla yanına bir destek çubuğu (herek) bağlanarak dikim işlemi tamamlanır.

Birçok kiraz ağacı çeşidi (örneğin popüler Ziraat 900) biyolojik olarak "kendine kısır" yapıdadır; yani tek başına dikildiklerinde baharda bembeyaz çiçekler açsalar bile, bu çiçekleri meyveye dönüştürecek polen uyumuna sahip olmadıkları için dökülür ve ürün vermezler. Bu sorunu çözmek için, ana fidanın yanına mutlaka onunla aynı dönemde çiçek açan ve genetik olarak uyumlu olan farklı bir cins (tozlayıcı) dikilmesi gerekir; örneğin Ziraat 900 için Starks Gold veya Lambert gibi çeşitler tercih edilirken, eğer bahçenizde sadece tek bir ağaçlık yeriniz varsa, tozlayıcıya ihtiyaç duymadan kendi kendini dölleyebilen "kendine verimli" (Stella veya Lapins gibi) türleri seçmek meyve alabilmeniz için tek yoldur.

Kiraz ağaçları, kışın ihtiyaç duydukları soğuklama süresini tamamladıktan sonra hava sıcaklıklarının artmasıyla uyanarak, bölgenin iklimine, rakımına ve türün erkenci olup olmamasına bağlı olarak genellikle Mart ayının son haftası ile Nisan ayı boyunca o meşhur beyaz çiçeklerini açarlar. Ilıman sahil kuşaklarında bu süreç Mart ortasında başlayıp baharı müjdelerken, İç Anadolu gibi karasal iklimin hakim olduğu bölgelerde veya yüksek yaylalarda çiçeklenme Mayıs ayının başına kadar sarkabilir; bu çiçeklenme dönemi, meyve tutumu için arıların ve tozlayıcıların en aktif olması gereken, aynı zamanda ilkbahar geç donlarına karşı ağacın en savunmasız olduğu kritik bir evredir.