Kültür mantarı, domates veya biber gibi fotosentez yapan bir bitki olmadığı için güneşe ihtiyaç duymaz; aksine, doğrudan güneş ışığı kompostun kurumasına ve misellerin zarar görmesine neden olabilir. Bu yüzden evinizde üretim yapacaksanız, doğrudan güneş almayan, loş veya karanlık, hava akımının kontrol edilebildiği bir alan seçmelisiniz. Bodrum katları, kilerler, kullanılmayan banyolar veya kapalı garajlar, mantar üretimi için doğal birer laboratuvar gibidir.

Ortamın sıcaklığı ve nemi, başarının en büyük anahtarıdır. Kültür mantarı gelişimi için ideal sıcaklık 15 ile 25 derece arasındadır; sıcaklığın 30 derecenin üzerine çıkması mantar misellerini (tohumlarını) öldürebilir. Ayrıca mantarlar nemli ortamı çok severler, bu nedenle yetiştirme alanının nem oranının %70-80 civarında tutulması gerekir. Eğer ortam çok kuruysa, zemini ıslatarak veya hava nemlendirici cihazlar kullanarak bu dengeyi kolayca sağlayabilirsiniz.

Kültür mantarı, bildiğimiz bahçe toprağında yetişmez; beslenmek için selüloz açısından zengin, fermente edilmiş özel bir karışıma ihtiyaç duyar ki buna "kompost" denir. Profesyonel üreticiler bu karışımı saman, at gübresi, alçı ve çeşitli besin maddelerini belirli sıcaklıklarda fermente ederek hazırlar. Evde sıfırdan kompost hazırlamak koku ve teknik zorluklar nedeniyle zahmetli olabilir; bu yüzden yeni başlayanlar için en pratik yöntem, "ekime hazır mantar kiti" olarak satılan hazır kompost torbalarını temin etmektir.

Hazır aldığınız veya kendiniz hazırladığınız kompostun kalitesi, alacağınız verimi doğrudan belirler. İyi bir kültür mantarı kompostu, koyu kahverengi, saman kokulu ve nemli olmalıdır. Eğer kompostu kendiniz yapıyorsanız, pastörizasyon işlemine (yüksek sıcaklıkta bekletme) çok dikkat etmelisiniz; aksi takdirde kompostun içinde zararlı böcekler veya rakip küfler üreyerek mantar misellerinin gelişmesini engelleyebilir.

Kompostunuz hazır olduğunda, sıra mantarın "tohumu" sayılan misellerin ekimine gelir. Miseller genellikle buğday tanelerine aşılanmış beyaz pamukçuklar şeklinde satılır. Bu taneleri kompostun içine homojen bir şekilde karıştırıp üzerini siyah bir poşetle veya örtüyle kapatarak "sarma" yani kuluçka dönemini başlatırsınız. Bu süreçte kompostun sıcaklığının 25 derece civarında olması, misellerin hızla yayılması için idealdir.

Yaklaşık 15-20 gün süren kuluçka döneminde kültür mantarı miselleri, kompostun her yerini sararak bembeyaz bir ağ (örümcek ağı gibi) oluşturur. Bu aşamada havalandırma yapılmasına gerek yoktur, çünkü misellerin yayılması için yüksek karbondioksite ihtiyaç vardır. Kompostun yüzeyi tamamen beyazladığında ve mantar kokusu gelmeye başladığında, artık bir sonraki aşama olan örtü toprağına geçme vakti gelmiş demektir.

Kuluçka dönemi bitip kompost tamamen beyazladığında, üzerine 3-4 cm kalınlığında, su tutma kapasitesi yüksek, steril torftan oluşan "örtü toprağı" serilir. Bu toprak tabakası, alttaki miselleri korurken nemi tutarak mantarların yüzeye çıkmasını tetikler. Örtü toprağı serildikten yaklaşık 5-6 gün sonra, ortam sıcaklığı 16-18 derecelere düşürülmeli ve bolca taze hava girişi (havalandırma) sağlanmalıdır.

Bu sıcaklık değişimi ve oksijen girişi, kültür mantarı misellerine "tehlikedeyim, neslimi devam ettirmeliyim" sinyali gönderir ve mantarların "pin" adı verilen toplu iğne başı büyüklüğündeki taslakları toprak yüzeyinde belirmeye başlar. Bu aşama üreticiler için en heyecanlı andır; binlerce minik beyaz nokta, birkaç gün içinde hızla büyüyerek sofralık mantarlara dönüşecektir.

Mantarın %90'ı sudur, bu yüzden sulama rejimi hayati önem taşır ancak yöntem bildiğimiz çiçek sulamaya benzemez. Kültür mantarı yetiştirirken suyu asla doğrudan kovayla veya hortumla dökmemelisiniz; bu, hassas misel yapısını bozar ve yeni çıkan mantar taslaklarını çürütür. Bunun yerine, "fısfıs" veya ince ayarlı bir sprey şişesi kullanarak toprağın üzerini sisleme yöntemiyle nemlendirmek gerekir.

Toprağı elinize aldığınızda sıkılmış bir sünger gibi nemli olmalı ama sıktığınızda su damlamamalıdır. Mantarlar büyümeye başladığında su ihtiyacı artar, bu dönemde sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez hafifçe nemlendirme yapabilirsiniz. Ancak mantar şapkalarının üzerinde uzun süre su damlacığı kalmamasına özen gösterin; aksi takdirde kültür mantarı üzerinde kahverengi lekeler oluşabilir ve kalitesi düşebilir.

Örtü toprağı serildikten yaklaşık 15-20 gün sonra ilk mantarlar toplanacak boyuta ulaşır. En lezzetli ve kaliteli kültür mantarı, şapkası henüz tam açılmamış, altındaki zarı (velum) yırtılmamış olandır. Şapka açılıp altındaki siyah lameller görünmeye başladığında mantarın raf ömrü kısalır ve içi boşalmaya başlar.

Hasat yaparken bıçak kullanmak yerine, mantarı şapkasından nazikçe tutup hafifçe döndürerek (vida söker gibi) köküyle birlikte koparmak en doğru yöntemdir. Kök kısmını kompostun içinde bırakmak, çürümeye ve hastalıkların yayılmasına neden olabilir. Topladığınız bu taptaze mantarları yıkamadan, nemini alarak saklama kaplarında buzdolabında saklayabilir veya hemen tavanızda tereyağıyla soteleyerek emeğinizin tadını çıkarabilirsiniz.

Evde Kültür Mantarı Yetiştirmek Koku Yapar mı?

Mantarın kendisi değil ama yetiştirme ortamı olan kompost, özellikle ilk günlerde hafif bir fermantasyon (saman ve gübre) kokusu yayabilir. Ancak kuluçka dönemi tamamlanıp miseller sardıktan sonra bu koku yerini taze toprak ve hoş bir mantar kokusuna bırakır.

Kültür Mantarı Kaç Günde Yetişir?

Kompostun hazırlanmasından veya hazır kitin alınmasından itibaren ilk hasada kadar geçen süre ortalama 35-45 gündür. İlk hasattan sonra (flaş adı verilir), yaklaşık 1 hafta-10 gün arayla 2 veya 3 kez daha hasat alabilirsiniz, böylece toplam üretim süreci 2-3 aya yayılabilir.

Evde Yetişen Kültür Mantarı Zehirli Olur mu?

Hayır, laboratuvar ortamında üretilen ve sterilize edilen hazır miseller (tohumlar) kullanıldığı sürece evde yetişen beyaz kültür mantarları (Agaricus bisporus) kesinlikle zehirli değildir. Zehirli mantarlar doğada kendiliğinden yetişen farklı türlerdir; evdeki kontrollü üretim tamamen güvenlidir.