Aynısefa, papatyagiller ailesinden gelen ve bilimsel adı Calendula officinalis olan tek yıllık otsu bir bitkidir. Genellikle sarı ve turuncu renkli canlı çiçekleriyle tanınır. Halk arasında "portakal nergisi" veya "altıncık" isimleriyle de bilinir. Tıbbi ve kozmetik alanlarda yaygın bir kullanım geçmişine sahiptir.

Aynısefa bitkisi hem süs bitkisi olarak bahçelerde hem de şifalı özellikleri için tarım alanlarında yetiştirilir. Yüzyıllardır geleneksel tıpta özellikle cilt sorunlarının tedavisinde yardımcı olarak kullanılmıştır. İçeriğindeki etken maddeler sayesinde doku iyileşmesine katkı sağlar. Bakımı oldukça zahmetsiz olduğu için ev bahçeciliğinde de sıkça tercih edilir.

Aynısefa bitkisi, ılıman iklim koşullarına sahip bölgelerde doğal olarak yetişen ve güneşi seven bir türdür. Besin açısından zengin ve iyi drene edilmiş topraklarda verimli bir şekilde büyür. Soğuğa karşı belirli bir seviyeye kadar dayanıklılık gösterir. Dünyanın pek çok yerinde kültür bitkisi olarak ticari amaçla üretilir.

Türkiye’de ise özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinin kıyı kesimlerinde ve ılıman iç bölgelerde rahatlıkla yetişir. Doğal ortamda yol kenarlarında, boş arazilerde veya tarlalarda kendiliğinden bittiği görülür. Ülkemizin güneşli iklim şartları bitkinin kalitesini artırır. İlkbahar aylarından sonbaharın sonuna kadar çiçeklenmeye devam edebilir.

Aynısefa bitkisi, boyu genellikle 20 ila 50 santimetre arasında değişen ve kendine has reçineli bir kokusu olan bir türdür. Sapları diktir ve tüylü bir yapıya sahiptir. Yaprakları açık yeşil renkte olup hafif yapışkan bir dokudadır. Çiçekleri sabah güneşin doğuşuyla açılır ve akşamları kapanır.

Aynısefanın botanik özellikleri şunlardır:

Aynısefa bitkisi genellikle kurutulmuş çiçekleri çay yapılarak, taze yaprakları salatalara eklenerek veya harici uygulamalar için yağ ve krem formuna getirilerek kullanılır. Çiçekleri tam açtığında toplanır ve gölgede kurutulur. Bu kuru yapraklar sıcak suda demlenerek şifalı bitki çayı olarak içilebilir. Gıda sektöründe ise doğal renklendirici olarak safran yerine kullanıldığı durumlar vardır.

Cilt sorunları için hazırlanan merhem, losyon ve yağlar bitkinin en yaygın kullanım şeklidir. Bu ürünler doğrudan yara, yanık veya tahriş olan bölgeye ince bir tabaka halinde sürülür. Ayrıca banyo suyuna kurutulmuş çiçekleri eklenerek cildin rahatlaması sağlanabilir. Tüketim miktarında aşırıya kaçılmamasına dikkat edilmelidir.

Aynısefa bitkisi, özellikle cilt sağlığını desteklemesi, hücre yenilenmesini hızlandırması ve antiseptik özellikleri ile bilinir. İçerdiği güçlü antioksidanlar sayesinde vücudu dış etkenlere karşı korur. Yaraların ve küçük yanıkların iyileşme sürecini belirgin şekilde hızlandırır. Mide ve sindirim sistemi üzerinde de yatıştırıcı etkilere sahiptir.

Aynısefanın en bilindik faydaları şunlardır:

Evde aynısefa yetiştirmek için bol güneş alan bir balkon veya pencere kenarı ile suyu iyi geçiren bahçe toprağı yeterlidir. Tohumlar ilkbahar aylarında saksı toprağının yaklaşık 1-2 cm derinliğine ekilir ve hafifçe sulanır. Bitki susuzluğa dayanıklı olsa da toprağın nemli kalması çimlenmeyi hızlandırır. Yaklaşık iki hafta içinde filizlenen bitkiler çok hızlı büyür ve yayılan bir kök yapısına sahiptir. Bu nedenle derin ve geniş saksılar tercih edilmeli, bitkiler arasında mesafe bırakılmalıdır. Fazla gübre istemez, sadece düzenli sulama ve bol güneş ışığı sağlıklı çiçeklenmesi için ana faktörlerdir.

Aynısefa çiçekleri en yüksek etken maddeye sahip oldukları sabah saatlerinde, güneş tamamen yükselip çiğ kalktığında toplanmalıdır. Toplama işlemi sırasında çiçeklerin tam açmış olmasına fakat solmamış olmasına dikkat edilir. Toplanan çiçekler üst üste gelmeyecek şekilde temiz bir bezin veya kağıdın üzerine serilir. Doğrudan güneş ışığı almayan, havadar ve gölge bir alanda kurumaya bırakılır. Kuruma süreci hava sıcaklığına göre 1-2 hafta sürebilir ve bitkiler tamamen kuruyup ufanacak hale gelene kadar beklenir. Nemli kalan bitkiler küflenip bozulacağı için saklama aşamasına geçmeden önce tam kuruluk şarttır.

Aynısefa Yağı Nasıl Yapılır?

Aynısefa yağı, bitkinin çiçeklerinin saf zeytinyağı gibi kaliteli bir taşıyıcı yağ içinde bekletilmesi yöntemiyle (maserasyon) elde edilir. Toplanan temiz çiçekler bir cam kavanoza doldurulur ve üzerine yağ eklenir. Bu karışım güneş gören bir yerde yaklaşık 3-4 hafta boyunca her gün çalkalanarak bekletilir. Süre sonunda yağ tülbent yardımıyla süzülür ve koyu renkli bir şişede saklanır.

Aynısefa Çayı Nasıl Hazırlanır?

Aynısefa çayı, kurutulmuş bitki çiçeklerinin kaynamış su ile demlenmesi yöntemiyle kolayca hazırlanır. Bir su bardağı sıcak suya bir tatlı kaşığı kurutulmuş aynısefa çiçeği atılır. Karışım yaklaşık 10 dakika boyunca ağzı kapalı bir şekilde demlenmeye bırakılır. Ardından süzülerek ılık halde, isteğe bağlı bal ile tatlandırılarak tüketilir.

Aynısefanın Yan Etkileri Var mıdır?

Aynısefa bitkisi genel olarak güvenli kabul edilse de papatyagiller ailesine (yakupotu, krizantem vb.) alerjisi olan kişilerde reaksiyona neden olabilir. Hamilelik ve emzirme dönemindeki kadınların bu bitkiyi kullanmadan önce mutlaka doktora danışması önerilir. Aşırı tüketimi mide bulantısına yol açabilir. Düzenli ilaç kullanan kişiler olası etkileşim riskine karşı dikkatli olmalıdır.

Aynısefa ve Kadife Çiçeği Arasındaki Fark Nedir?

Aynısefa (Calendula) şifalı özellikleri için kullanılan tıbbi bir bitkiyken, Kadife Çiçeği (Tagetes) daha çok süs bitkisi olarak bilinen ve kokusu farklı olan bir türdür. Görünüşleri benzese de aynısefanın tohumları kıvrık ve hilal şeklindedir, kadife çiçeğinin tohumları ise düz ve siyah çubuklara benzer. Aynısefa yaprakları daha etli ve yapışkanken kadife çiçeğinin yaprakları ince parçalı ve keskin kokuludur. Tıbbi yağ ve çay yapımında sadece Calendula türü kullanılır çünkü kadife çiçeğinin bazı türleri ağız yoluyla tüketilmeye uygun değildir. Bu ayrımı yapmak için bitkinin Latince adına bakmak veya tohum yapısını incelemek en kesin yoldur.