Aslan pençesi (Alchemilla vulgaris), gülgiller (Rosaceae) familyasına mensup, kenarları dişli ve yelpaze şeklindeki loplu yapraklarıyla tanınan, küçük sarımsı yeşil çiçeklere sahip çok yıllık otsu bir bitkidir. Halk arasında "kadın tuzluğu" veya "şebnemli" olarak da bilinen bitki, yaprak yüzeyindeki tüyler sayesinde sabah çiyini veya yağmur damlalarını merkezinde bir inci tanesi gibi tutmasıyla karakteristik bir görünüme sahiptir.

Genellikle 20 ila 50 cm boylanabilen aslan pençesi, kalın bir köksap yapısına sahiptir ve ilkbahardan sonbahara kadar yeşil kalır. İçeriğinde barındırdığı tanenler, salisilik asit ve uçucu yağlar nedeniyle tarih boyunca özellikle kadın hastalıklarının tedavisinde destekleyici bir bitki olarak geleneksel tıpta önemli bir yer tutmuştur. Botanik dünyasında "simyacıların bitkisi" olarak anılmasının sebebi, yaprağında biriken suyun eski dönemlerde saf ve şifalı kabul edilmesidir.

Aslan pençesi, Kuzey Yarımküre'nin serin ve ılıman iklim kuşaklarında, özellikle yüksek rakımlı dağ çayırlarında, nemli orman kenarlarında ve dere boylarında doğal olarak yetişir. Bitki, soğuğa karşı oldukça dayanıklı olduğu için Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'nın dağlık bölgelerinde geniş bir yayılım alanına sahiptir. Güneşi sevmekle birlikte, toprağın sürekli nemli kaldığı yarı gölge alanlarda çok daha verimli gelişim gösterir.

Türkiye'de ise aslan pençesi, nemli iklimi seven yapısı nedeniyle en çok Karadeniz Bölgesi'nin yaylalarında, İç Anadolu'nun yüksek kesimlerinde ve Doğu Anadolu'nun dağlık arazilerinde görülür. Özellikle 1000 metre ve üzerindeki rakımlarda, su kaynaklarına yakın çayırlık alanlarda kendiliğinden yetişen yabani formlarına sıkça rastlanır. Ticari yetiştiriciliği yapılsa da, ülkemizdeki aktarlarda bulunan ürünlerin çoğu doğadan toplanan yabani bitkilerden elde edilir.

Aslan pençesi bitkisi, genellikle gölgede kurutulmuş yaprak ve sap kısımlarının kaynamış suda demlenmesi suretiyle bitki çayı (infüzyon) formunda tüketilir. Taze toplanan yaprakları bazı kültürlerde salatalara eklense de, tıbbi etkilerinden yararlanmak amacıyla en yaygın kullanım şekli kuru bitkinin demlenmesidir. Hazırlanan çay, hem dahilen içilerek hem de soğutulduktan sonra haricen cilt üzerine uygulanarak veya gargara yapılarak değerlendirilebilir.

Aslan pençesi bitkisinin kullanım alanları sadece çay ile sınırlı değildir; yoğunlaştırılmış tentürleri, ekstraktları ve banyo sularına katılan özleri de tedavi destekleyici olarak tercih edilir. Özellikle kadın hastalıklarına yönelik uygulamalarda, demlenen çayın süzülmesiyle hazırlanan "oturma banyoları" veya cilt yaralarında kanamayı durdurmak için yapılan kompresler sıkça başvurulan yöntemlerdir. Ayrıca büzücü (astrenjan) özelliği sayesinde kozmetik sektöründe gözenek sıkılaştırıcı toniklerin içeriğinde de yer alır.

Aslan pençesi en çok şöyle kullanılır:

Aslan pençesi, özellikle kadın üreme sistemi üzerindeki düzenleyici etkileri, adet düzensizliklerini gidermesi ve menopoz semptomlarını hafifletmesi ile bilinir. İçeriğindeki fitoöstrojenler sayesinde vücudun hormon dengesini korumaya yardımcı olurken, ağrılı adet görme (dismenore) ve aşırı adet kanaması gibi durumlarda rahatlatıcı bir rol oynar. Rahim kaslarını güçlendirici etkisi nedeniyle, doğum sonrası toparlanma sürecinde de geleneksel olarak kullanılan bir bitkidir.

Sadece hormonlar üzerinde değil, sindirim sistemi ve cilt sağlığı üzerinde de önemli faydalar sağlar. Yüksek tanen içeriği sayesinde güçlü bir büzücü ve kanama durdurucu özelliğe sahiptir; bu da onu ishalin kesilmesinde ve yara iyileşmesinin hızlanmasında etkili kılar. Anti-inflamatuar (iltihap giderici) özellikleri ise boğaz ağrıları, ağız içi yaraları ve mide-bağırsak iltihaplarının hafifletilmesine katkıda bulunur.

Aslan pençesinin en bilindik faydaları şunlardır:

Aslan pençesi, bilinçli ve ölçülü tüketildiğinde genellikle güvenli kabul edilse de, aşırı kullanımı karaciğer enzimlerinde yükselmeye ve sindirim sorunlarına yol açabilir. Özellikle içeriğindeki yoğun tanen maddesi, hassas bünyelerde mide bulantısına veya kabızlığa neden olabileceği için önerilen dozların üzerine çıkılmamalıdır. Kronik rahatsızlığı olanların veya düzenli ilaç kullananların, bitkinin olası ilaç etkileşimlerine karşı (örneğin kan sulandırıcılarla etkileşimi) doktora danışmadan tüketmemesi gerekir.

Gebelik ve emzirme dönemlerinde kullanımı konusunda ise ekstra hassasiyet gösterilmelidir. Rahim kaslarını uyarıcı etkisi nedeniyle, hamileliğin ilk aylarında düşük riskini tetikleyebileceğinden doktor kontrolü dışında kesinlikle kullanılmamalıdır; ancak doğuma yakın dönemlerde doğumu kolaylaştırmak amacıyla bazı uzmanlar tarafından önerilebilir. Ayrıca, herhangi bir bitkiye karşı alerjik reaksiyon geçmişi olan bireylerde cilt döküntüsü veya kaşıntı gibi semptomlar gelişebileceğinden dikkatli olunmalıdır.

Aslan pençesi bitkisi içerdiği doğal fitoöstrojenler sayesinde kadınlık hormonu olarak bilinen östrojen seviyelerini dengelemeye ve hormonal düzensizlikleri gidermeye yardımcı olur. Özellikle FSH (Folikül Uyarıcı Hormon) yüksekliği nedeniyle gebe kalamama sorunu yaşayan kadınlarda veya adet düzensizliği, tüylenme ve polikistik over sendromu gibi hormonal dengesizlik kaynaklı rahatsızlıklarda destekleyici bir kür olarak sıkça tercih edilir. Düzenli kullanımda progesteron ve östrojen dengesini sağlayarak üreme sisteminin sağlıklı işleyişine doğrudan katkı sunar.

Aslan pençesi çayı, kaynamış klorsuz suyun içerisine bir tatlı kaşığı kurutulmuş bitkinin eklenmesi ve ağzı kapalı olarak yaklaşık 5 ila 10 dakika demlenmeye bırakılmasıyla hazırlanır. Bitkinin etken maddelerinin zarar görmemesi için yaprakların suyla birlikte kaynatılmaması, "haşlama" usulüyle demlenmesi en önemli püf noktasıdır. Demleme süresi tamamlandıktan sonra süzülen çay, günde genellikle 1 veya 2 fincan olarak taze tüketilmelidir; tatlandırmak için bal veya limon eklenebilse de, etkisini tam gösterebilmesi için genellikle sade içilmesi önerilir.

Aslan pençesi doğrudan yağ yakıcı bir zayıflama ilacı olmasa da, vücuttaki fazla suyun atılmasını sağlayan ödem söktürücü özelliği ve sindirim sistemini düzenleyici etkisiyle kilo verme sürecini dolaylı olarak destekler. Bağırsak hareketlerini dengeleyerek şişkinlik ve hazımsızlık sorunlarını azalttığı için, diyet döneminde vücudun daha hafiflemiş hissetmesine ve metabolizmanın daha verimli çalışmasına katkıda bulunur. Ancak, kalıcı kilo kaybı için sadece bu çaya güvenmek yerine, dengeli bir beslenme ve hareket programı ile birlikte destekleyici olarak tüketilmesi gerekir.

Aslan pençesi içerdiği yüksek orandaki tanenler sayesinde güçlü bir büzücü ve doku sıkılaştırıcı etkiye sahip olduğundan, cilt bakımında özellikle geniş gözeneklerin küçültülmesi ve cildin toparlanması amacıyla kullanılır. Demlenip soğutulan çayı doğal bir tonik olarak cilde uygulandığında, akne ve sivilce oluşumuna neden olan iltihapları kurutmaya yardımcı olurken, yaşlanma belirtilerine karşı cildin elastikiyetini korumasına da destek verir. Ayrıca "şebnemli" yapısından gelen antioksidan özellikleri, cilt lekelerinin görünümünü hafifletmek ve cilde daha canlı, mat bir görünüm kazandırmak için kozmetik ürünlerde de tercih edilmektedir.