Akşam sefası, Nyctaginaceae ailesine mensup olan ve çiçeklerini güneş battıktan sonra açmasıyla tanınan çok yıllık bir süs bitkisidir. Anavatanı Güney Amerika'nın tropikal bölgeleridir. Özellikle Peru civarında yaygın olarak görülür. Huni şeklindeki çiçekleri beyaz, sarı, pembe, kırmızı veya eflatun renklerde olabilir. Bazen tek bir bitki üzerinde farklı renklerde çiçekler aynı anda açabilir. Bu renkli yapısı ve yaydığı hoş koku nedeniyle bahçelerde sıklıkla tercih edilir.

Akşam sefası bitkisi hızlı büyüme özelliği gösteren ve çalı formunda gelişen dayanıklı bir yapıya sahiptir. Gündüz saatlerinde çiçeklerini kapatarak dinlenmeye çekilir. İkindi vaktinden sonra tomurcukları açılmaya başlar ve sabaha kadar açık kalır. İsmini de bu kendine özgü gece açma alışkanlığından almıştır. Hem saksıda hem de bahçe toprağında zahmetsizce yetiştirilebilir.

Akşam sefası, yumrulu bir kök yapısına sahip olan ve boyu genellikle bir metreye kadar ulaşabilen otsu bir bitkidir. Gövdesi sık dallanır ve boğumlu bir yapı sergiler. Yaprakları karşılıklı dizilmiştir ve uçları sivri, oval bir formdadır. Çiçeklenme dönemi oldukça uzundur. Yaz başından sonbaharın sonuna kadar sürekli çiçek açar. Soğuk iklimlerde tek yıllık olarak yetiştirilse de ılıman bölgelerde çok yıllık olarak yaşamını sürdürür.

Akşam sefası çiçeğinin özellikleri şunlardır:

Akşam sefası çiçeği bitki dilinde genellikle çekingenliği, gizemi ve bekleyişi sembolize eder. Bu anlamların yüklenmesinin temel sebebi bitkinin güneş ışığından saklanarak sadece gece açmasıdır. Gündüzleri yapraklarını ve çiçeklerini kapatması utangaç bir tavır olarak yorumlanır. Güneşin batışıyla birlikte tüm güzelliğini ve kokusunu cömertçe sergilemesi ise onun gizemli doğasını temsil eder.

Bitkinin bilimsel adı olan Mirabilis Jalapa kelimeleri Latince kökenlidir ve harika veya olağanüstü anlamına gelir. Jalapa ismi bitkinin doğal olarak yetiştiği Orta Amerika bölgesindeki bir şehirden gelmektedir. Avrupalı botanikçiler bu bitkiyi ilk keşfettiklerinde tek bir kök üzerinde farklı renklerde çiçekler açabildiğini görmüş ve çok şaşırmışlardır. Bu eşsiz renk çeşitliliği ve gece açma özelliği ona hayranlık uyandıran anlamına gelen Mirabilis isminin verilmesini sağlamıştır.

Akşam sefası tohumu ekimi için en uygun zaman ilkbahar mevsiminin başlarıdır. Özellikle Mart ve Nisan ayları bu işlem için ideal kabul edilir. Toprağın ısınmaya başlaması ve don tehlikesinin tamamen geçmesi gerekir. Daha soğuk iklime sahip bölgelerde yaşayanlar ekim için Mayıs ayını beklemelidir. İç mekanlarda fide olarak yetiştirilmek istenirse Şubat ayının sonlarında da ekim işlemi yapılabilir. Sıcaklığın artmasıyla birlikte tohumlar toprağa tutunur ve kısa sürede çimlenir.

Akşam sefası evde bakımında en önemli unsur bol güneş ışığı alan ve havadar bir konum seçimidir. Bitki günde en az birkaç saat doğrudan güneş görmelidir. Yarı gölge alanlarda da gelişim gösterebilir ancak gölgede çiçek verimi düşer. Toprak seçimi konusunda fazla seçici değildir. Geçirgen ve humuslu bahçe toprağı sağlıklı bir büyüme için yeterli olur. Suyun köklerde birikmemesi ve çürümeye yol açmaması için saksının altının delikli olması şarttır. Balkon veya pencere önü gibi açık hava akımı olan yerlerde çok daha gürleşir.

Sulama işlemi toprağın nem dengesi kontrol edilerek düzenli aralıklarla yapılmalıdır. Yaz aylarında sıcaklık arttıkça toprak daha hızlı kurur ve sık sulama gerekir. Aşırı sulamadan kaçınılmalıdır çünkü kökleri çürümeye meyillidir. Kış aylarında ise bitki dinlenmeye geçer ve su ihtiyacı azalır. Bu dönemde sulama sıklığı düşürülmelidir. Bitki besini veya gübre kullanımı zorunlu değildir ancak çiçek kalitesini artırır. Solmuş çiçeklerin ve kuruyan yaprakların bitki üzerinden temizlenmesi yeni tomurcukların oluşmasını teşvik eder.

Akşam sefası çoğaltma işlemi genellikle bitkinin kendi döktüğü siyah tohumların toplanıp ekilmesiyle gerçekleştirilir. Çiçekler solduktan sonra yerlerinde karabiber tanesine benzeyen sert tohumlar oluşur. Bu tohumlar olgunlaştığında kendiliğinden toprağa düşer veya elle toplanabilir. Toplanan tohumlar serin ve kuru bir yerde saklanarak ilkbaharda ekime hazır hale getirilir. Diğer bir yöntem ise bitkinin kök yumrularını ayırmaktır. Yumru ayırma işlemi daha yaşlı ve kökleri gelişmiş bitkilerde uygulanır. Bu yöntem yeni bitkinin ana bitkiyle birebir aynı renk ve özelliklerde olmasını sağlar.

Akşam Sefası Zehirli Midir?

Akşam sefası bitkisinin tohumları ve kökleri yendiğinde toksik etki gösteren zehirli bir yapıya sahiptir. Özellikle siyah renkli tohumların yutulması mide bulantısı, karın ağrısı ve kusma gibi sindirim sorunlarına yol açar. Çocukların ve evcil hayvanların bitkinin bu kısımlarından uzak tutulması gerekir. Temas yoluyla bir zarar vermez fakat ağız yoluyla tüketilmesi tehlikelidir. Zehirlenme belirtileri görülürse hemen bir uzmana danışmak en doğru hareket olur.

Akşam Sefası Hangi Ayda Açar?

Akşam sefası çiçekleri genellikle yaz mevsiminin başında açmaya başlar ve bu süreç sonbahar ortalarına kadar devam eder. Haziran ayında beliren ilk tomurcuklar havaların soğumasına kadar sürekli yenilenir. Sıcaklığın yüksek olduğu bölgelerde kasım ayına kadar çiçeklenme görülebilir. En yoğun ve gösterişli olduğu dönem temmuz ve ağustos aylarıdır. Kış soğukları başladığında bitki çiçeklenmeyi durdurur ve uyku sürecine girer.

Akşam Sefası Neye İyi Gelir?

Akşam sefası geleneksel tıpta kökleri ve yaprakları kullanılarak idrar söktürücü ve müshil etkisi amacıyla değerlendirilir. Bazı kültürlerde yapraklarının ezilmesiyle elde edilen karışım ciltteki yaraların veya iltihapların tedavisinde harici olarak kullanılır. Köklerinin kurutulup toz haline getirilmesiyle hazırlanan karışımların mantar enfeksiyonlarına karşı etkili olduğu düşünülür. Ancak bitkinin toksik özellikleri bulunduğu için bilinçsiz kullanım ciddi sağlık sorunları doğurabilir. Doktor kontrolü olmadan tıbbi amaçla tüketilmesi kesinlikle önerilmez.

Akşam Sefası Çiçeği Neden Gece Açar?

Akşam sefası bitkisi tozlaşmasını sağlayan gece kelebeklerini ve güveleri kendine çekmek için sadece güneş battıktan sonra çiçek açar. Bu biyolojik adaptasyon bitkinin sıcak güneş ışınlarının kurutucu etkisinden korunmasını sağlar. Gündüz vakti narin polenlerini ve nemini korumak adına yapraklarını kapatır. Akşam serinliği başladığında ise kokusunu yayarak gece aktif olan böcekleri davet eder. Bu sayede üreme şansını artırır ve neslinin devamını garanti altına alır.